بسیاری از افراد هنگام سفر با خودرو، کشتی یا هواپیما دچار علائمی مانند سرگیجه، حالت تهوع یا استفراغ می شوند. این وضعیت که به آن «بیماری حرکت» یا «بیماری سفر» گفته می شود، می تواند لذت سفر را تحت تاثیر قرار دهد. هرچند معمولا این بیماری خفیف است، اما در برخی افراد شدت بیشتری دارد و به یک مشکل جدی تبدیل می شود. خوشبختانه روش های مختلفی برای پیشگیری و درمان این حالت وجود دارد که با رعایت آن ها می توان سفر راحت تر و بدون ناراحتی داشت.
بیماری سفر چگونه ایجاد می شود؟
علت اصلی بیماری سفر، اختلال موقت در عملکرد مراکز تعادل مغز است. این مراکز اطلاعات دریافتی از گوش داخلی، چشم ها و دیگر اندام های حسی را پردازش می کنند. اگر اطلاعات دریافتی با یکدیگر همخوانی نداشته باشند، مغز دچار سردرگمی می شود و همین عامل باعث بروز علائم بیماری حرکت خواهد شد.
به عنوان مثال، وقتی در یک خودرو در حال حرکت هستید و مشغول مطالعه می شوید، چشم ها پیام سکون را به مغز ارسال می کنند، در حالی که گوش داخلی حرکت خودرو را گزارش می دهد. این تضاد در نهایت به بروز علائمی مثل حالت تهوع، تعریق و سرگیجه منجر می شود. همین مکانیسم می تواند حتی هنگام تماشای فیلم های سه بعدی یا بازی های ویدیویی پرتحرک نیز بروز کند.
علائم بیماری سفر
علائم بیماری سفر می توانند از خفیف تا شدید متغیر باشند. شدت علائم به شرایط سفر، میزان حساسیت فرد و حتی سابقه مشکلات پزشکی بستگی دارد.
- سرگیجه و احساس عدم تعادل
- حالت تهوع و استفراغ
- تعریق سرد و رنگ پریدگی
- افزایش بزاق دهان
- تند شدن ضربان قلب و تنفس سریع
- احساس گیجی و خستگی شدید
شدت این علائم در سفرهای دریایی و جاده های پرپیچ و خم بیشتر است. برخی افراد حتی هنگام انجام فعالیت هایی مانند غواصی یا شترسواری نیز دچار این مشکل می شوند.
چه کسانی بیشتر در معرض بیماری حرکت هستند؟
همه افراد ممکن است دچار بیماری سفر شوند، اما برخی افراد به دلایل ژنتیکی، شغلی یا وضعیت جسمانی، بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند.
- کودکان و نوجوانان نسبت به بزرگسالان حساس تر هستند.
- مردان بیشتر از زنان دچار بیماری حرکت می شوند.
- افرادی که سابقه میگرن دارند، مستعدتر هستند.
- کسانی که به طور مداوم سفر می کنند (مانند خلبانان یا دریانوردان) ممکن است بیشتر درگیر شوند.
- عوامل ژنتیکی نیز تاثیرگذارند و این وضعیت در برخی خانواده ها شایع تر است.
روش های پیشگیری از بیماری سفر
پیشگیری همیشه بهترین راهکار است. با رعایت برخی نکات ساده می توان احتمال بروز بیماری حرکت را کاهش داد یا حتی به طور کامل از آن جلوگیری کرد.
- انتخاب صندلی مناسب: نشستن در قسمت جلوی خودرو یا نزدیک بال های هواپیما و عرشه کشتی می تواند کمک کند.
- اجتناب از مطالعه یا کار با تلفن همراه هنگام حرکت.
- نگاه کردن به افق یا نقطه ای ثابت برای هماهنگی بهتر مغز با محیط.
- اجتناب از غذاهای چرب و سنگین پیش از سفر.
- خواب کافی قبل از سفر برای کاهش خستگی و استرس.
درمان های دارویی بیماری سفر
داروها یکی از اصلی ترین راهکارها برای کنترل علائم بیماری حرکت هستند. این داروها معمولا زمانی بیشترین اثر را دارند که پیش از آغاز سفر مصرف شوند.
- داروهای ضد تهوع مانند دیمن هیدرینات و مکلیزین.
- داروهای آنتی کولینرژیک مانند اسکوپولامین که به شکل چسب پوستی نیز موجود است.
- برخی آنتی هیستامین های آرام بخش که خواب آلودگی ایجاد می کنند.
این داروها با تاثیر روی ناقل های عصبی مانند هیستامین، استیل کولین و دوپامین، فعالیت مراکز تعادل مغز را تعدیل می کنند. البته مصرف آن ها می تواند عوارضی مانند خواب آلودگی، خشکی دهان و گیجی به همراه داشته باشد.
روش های غیر دارویی برای مقابله با بیماری سفر
همه افراد تمایل به مصرف دارو ندارند، به خصوص اگر عوارض جانبی آزاردهنده باشند. در چنین شرایطی می توان از روش های غیر دارویی برای کاهش علائم استفاده کرد.
- تمرکز روی افق یا تنفس عمیق هوای تازه.
- جویدن آدامس یا خوردن خوراکی های سبک مانند بیسکویت خشک.
- استفاده از زنجبیل که در برخی مطالعات اثربخش گزارش شده است.
- مچ بندهای ضد تهوع (اگرچه تاثیر قطعی آن ها در تحقیقات تایید نشده است).
- عینک های دارای افق مصنوعی که در سال های اخیر معرفی شده اند.
تجربه نشان داده است که قرار گرفتن تدریجی در شرایط محرک (مانند سفرهای دریایی کوتاه) می تواند بدن را به مرور عادت دهد و علائم را کاهش دهد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد بیماری حرکت خفیف است و به مرور بهبود می یابد. اما در شرایطی خاص لازم است به پزشک مراجعه کنید تا سایر مشکلات احتمالی بررسی شوند.
- اگر بیماری سفر برای اولین بار رخ دهد و با سردرد شدید یا علائم میگرن همراه باشد.
- اگر علائم بسیار شدید باشند و با استفراغ مکرر همراه شوند.
- اگر مصرف داروهای معمول تاثیری نداشته باشد.
- اگر بیماری با مشکلات دیگری مانند سرگیجه طولانی مدت یا اختلال بینایی همراه شود.
جمع بندی
بیماری سفر یکی از مشکلات شایع در سفرهای طولانی است که می تواند تجربه ای ناخوشایند ایجاد کند. علت اصلی آن تضاد بین پیام های ارسالی از اندام های حسی به مغز است. اگرچه برخی افراد بیشتر در معرض این وضعیت قرار دارند، اما روش های موثری برای پیشگیری و درمان آن وجود دارد.
از تغییر عادات ساده مانند انتخاب صندلی مناسب گرفته تا استفاده از داروها و تکنیک های رفتاری، همه می توانند در کاهش علائم موثر باشند. نکته مهم این است که با شناخت بدن خود و بهره گیری از توصیه های پزشکی، می توان سفرهای سالم تر و لذت بخش تری تجربه کرد.
