پیوند کلیه یکی از حیاتیترین روشهای درمانی برای بیماران مبتلا به نارسایی شدید کلیه است، اما کمبود اهداکننده با گروه خونی سازگار، جان هزاران بیمار را تهدید میکند. حالا پژوهشگران با توسعه یک کلیه «جهانی» توانستهاند قدمی بزرگ برای حل این مشکل بردارند؛ کلیهای که میتواند توسط هر فردی، صرفنظر از گروه خونی، پذیرفته شود و زمان انتظار طولانی را کاهش دهد. این دستاورد نه تنها امکان پیوند سریعتر را فراهم میکند، بلکه افق تازهای برای کاهش مرگ و میر بیماران در فهرست انتظار ایجاد میکند.
مشکل گروه خونی در پیوند کلیه
در حال حاضر، بیماران با گروه خونی O بیشترین محدودیت را در انتظار پیوند دارند، زیرا تنها کلیههای O به طور ایمن در این افراد قابل استفاده است. این مسئله باعث میشود که بسیاری از بیماران برای دریافت عضو مناسب سالها در انتظار بمانند و هر روز جان تعدادی از آنان از دست میرود. حتی با روشهای فعلی که شامل آموزش بدن گیرنده برای پذیرش کلیه با گروه خونی متفاوت است، این فرایند زمانبر، پرخطر و نیازمند آمادگی طولانی قبل از پیوند است.
رویکرد پژوهشگران برای ایجاد کلیه جهانی
تیمی از پژوهشگران کانادا و چین، با استفاده از آنزیمهای خاص توانستند کلیهای با گروه خونی A را به وضعیت بدون آنتیژن ABO تبدیل کنند؛ وضعیتی که مشابه گروه خونی O است. این آنزیمها مولکولهای قندی روی سطح سلول کلیه را برش داده و نشانگر گروه خونی را حذف میکنند، بهگونهای که سیستم ایمنی بدن گیرنده دیگر کلیه را به عنوان عضو خارجی شناسایی نمیکند. این فرایند به صورت آزمایشی در بدن یک گیرنده مرگ مغزی انجام شد و کلیه چند روز عملکرد خود را حفظ کرد.
استیون ویترز، بیوشیمیست دانشگاه بریتیش کلمبیا، این روش را مانند پاک کردن رنگ قرمز از یک خودرو و آشکار شدن لایه خنثی پرایمر توصیف میکند؛ پس از انجام این کار، سیستم ایمنی به راحتی کلیه را تحمل میکند.
نتایج اولیه و چالش های باقی مانده
در آزمایشهای اولیه، کلیه پیوند شده تا روز سوم نشانههایی از گروه خونی A را دوباره نشان داد و موجب واکنش ایمنی شد. با این حال، شدت واکنش کمتر از حد انتظار بود و نشانههایی مشاهده شد که بدن در حال تلاش برای سازگاری با عضو جدید است. پژوهشگران هشدار میدهند که هنوز باید مشکلات واکنشهای ایمنی طولانیمدت و دوام عملکرد کلیه بررسی شود تا بتوان آزمایشها روی انسانهای زنده انجام داد.
این مسئله اهمیت حیاتی دارد، زیرا در حال حاضر، تنها در ایالات متحده هر روز 11 نفر در فهرست انتظار پیوند کلیه جان خود را از دست میدهند، که بیشتر آنان منتظر کلیههای نوع O هستند.
چشم انداز آینده
پژوهشگران امیدوارند با بهبود روشهای حذف آنتیژن، توسعه آنتیبادیهای جدید و حتی بهرهگیری از کلیههای خوک به عنوان منبع جایگزین، بتوانند تعداد کلیههای قابل پیوند برای بیماران با گروه خونی محدود را افزایش دهند. موفقیت در این زمینه میتواند تغییر چشمگیری در زندگی هزاران بیمار ایجاد کند و بار منتظران طولانی پیوند کلیه را کاهش دهد.
ویترز میگوید: «این تصویری از زمانی است که سالها علم پایه بالاخره به مراقبت واقعی از بیمار متصل میشود. مشاهده تأثیر تحقیقات ما بر زندگی افراد انگیزه ما برای ادامه کار است.»
جمع بندی
پیشرفت در ایجاد کلیه جهانی، گامی بزرگ در درمان بیماران مبتلا به نارسایی کلیه است. این دستاورد، نه تنها میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد، بلکه مسیر تحقیقات آینده برای مقابله با محدودیتهای گروه خونی در پیوند اعضا را روشن میکند. با ادامه تحقیقات و رفع چالشهای ایمنی و دوام عملکرد، کلیه جهانی میتواند به یکی از مهمترین نوآوریهای پزشکی در دهههای آینده تبدیل شود.
این تحقیق در نشریه Nature Biomedical Engineering منتشر شده است.
