تب حصبه، بیماریای با سابقه هزاران ساله، در کشورهای توسعهیافته امروز کمتر جدی گرفته میشود، اما در مناطق با بهداشت کمتر و جمعیت پرجمعیت، این بیماری هنوز تهدیدی جدی محسوب میشود. در سالهای اخیر، ظهور سویههای بسیار مقاوم به دارو (XDR) باعث شده نگرانیها نسبت به تب حصبه افزایش یابد، زیرا این باکتری اکنون در برابر بسیاری از آنتیبیوتیکهای خوراکی و تزریقی مقاوم شده و روند درمان را دشوارتر کرده است. بررسیهای جدید نشان میدهد که در صورت عدم اقدام پیشگیرانه، جهان میتواند با بحران سلامت عمومی ناشی از تب حصبه مواجه شود.
مقاومت گسترده باکتری Salmonella Typhi در برابر آنتی بیوتیک ها
با وجود پیشرفتهای پزشکی، Salmonella enterica serovar Typhi (S. Typhi)، عامل تب حصبه، در حال تبدیل شدن به یک سوپرباگ مقاوم به دارو است. مطالعهای که بر روی ۳۴۸۹ سویه S. Typhi در کشورهای جنوب آسیا بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹ انجام شد، نشان داد که سویههای XDR به سرعت جایگزین سویههای حساس میشوند. این سویهها نه تنها نسبت به داروهای کلاسیک مانند آمپیسیلین، کلرامفنیکل و تریمتوپریم/سولفامتوکسازول مقاوماند، بلکه در برابر داروهای جدیدتر مانند فلوروکینولونها و سفالوسپورینهای نسل سوم نیز مقاومت دارند.
این جهشها و مقاومتهای جدید باعث شدهاند که درمان تب حصبه محدود به تنها یک آنتیبیوتیک خوراکی، یعنی آزیتروسایم شود، و حتی این دارو نیز ممکن است بهزودی کارایی خود را از دست بدهد. محققان هشدار میدهند که در صورت گسترش جهشهای آزیتروسایم-مقاوم، اثربخشی تمام آنتیبیوتیکهای خوراکی برای تب حصبه به خطر خواهد افتاد.
خطرات احتمالی در صورت عدم درمان
در صورت عدم درمان، تب حصبه میتواند تا ۲۰ درصد موارد منجر به مرگ شود. در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۳ میلیون مورد تب حصبه گزارش شده است و با گسترش سویههای مقاوم به دارو، این آمار میتواند بهسرعت افزایش یابد. محققان هشدار میدهند که اگر اقدامات پیشگیرانه، از جمله واکسیناسیون و سرمایهگذاری در آنتیبیوتیکهای جدید، گسترش نیابد، جهان با بحران بهداشتی جدی مواجه خواهد شد.
گسترش جهانی سویه های مقاوم تب حصبه
گرچه اکثر موارد XDR Typhi منشأ جنوب آسیا دارند، اما از سال ۱۹۹۰ تاکنون تقریباً ۲۰۰ مورد انتشار بینالمللی گزارش شده است. این سویهها به جنوب شرق آسیا، شرق و جنوب آفریقا و حتی کشورهای غربی مانند بریتانیا، ایالات متحده و کانادا منتقل شدهاند.
جیسون اندروز، پژوهشگر بیماریهای عفونی دانشگاه Stanford، اظهار کرد: «سرعت ظهور و گسترش سویههای بسیار مقاوم S. Typhi در سالهای اخیر واقعاً نگرانکننده است و نیاز فوری به اقدامات پیشگیرانه گسترده، به ویژه در مناطق پرخطر، را برجسته میکند.»
تاریخچه مقاومت دارویی در تب حصبه
اولین سویه XDR تب حصبه در سال ۲۰۱۶ در پاکستان شناسایی شد و تا سال ۲۰۱۹، به ژنوتیپ غالب کشور تبدیل شد. قبل از آن، مقاومت به کینولونها و سفالوسپورینها بهتدریج در جنوب آسیا افزایش یافته بود و بیش از ۸۵ درصد موارد در بنگلادش، هند، پاکستان، نپال و سنگاپور به جهشهای مقاوم به کینولونها مبتلا بودند.
این روند نشان میدهد که تب حصبه اکنون نه تنها یک بیماری منطقهای، بلکه تهدیدی بینالمللی است که میتواند بهسرعت از مناطق بومی به سایر نقاط جهان منتقل شود.
اهمیت واکسیناسیون و پیشگیری
مطالعات نشان میدهند که واکسیناسیون میتواند نقشی حیاتی در کاهش موارد تب حصبه و مرگومیر ناشی از آن داشته باشد. مطالعهای در هند در سال ۲۰۲۱ نشان داد که واکسیناسیون کودکان در مناطق شهری میتواند تا ۳۶ درصد از موارد و مرگومیر تب حصبه بکاهد. پاکستان پیشگام واکسیناسیون منظم تب حصبه بوده و برخی کشورها نیز در حال بررسی و برنامهریزی برای معرفی واکسن هستند.
سازمان جهانی بهداشت تا آوریل ۲۰۲۵ چهار واکسن ترکیبی تب حصبه را پیشتأیید کرده و این واکسنها در حال معرفی به برنامههای واکسیناسیون کودکان در کشورهای بومی هستند. این اقدام میتواند به کاهش شیوع و جلوگیری از بحرانهای آینده کمک کند، بهویژه اگر دسترسی به واکسنها جهانی شود.
نتیجه گیری
تب حصبه همچنان یک تهدید جهانی است، به ویژه با ظهور سویههای XDR و مقاوم به آزیتروسایم. کنترل این بیماری نیازمند ترکیبی از واکسیناسیون گسترده، توسعه آنتیبیوتیکهای جدید و ارتقای سطح بهداشت عمومی است. کشورهای درگیر باید دسترسی به واکسن و درمان مناسب را افزایش دهند و جهانیان نیز باید نسبت به تهدید بالقوه این «قاتل کهنسال» هوشیار باشند. اقدامات فوری و هماهنگ میتواند از تبدیل شدن تب حصبه به بحران جهانی جلوگیری کند و جان میلیونها نفر را نجات دهد.
