ویروس ابولا یکی از خطرناک ترین بیماری های عفونی شناخته شده در جهان است که در چند دهه گذشته بارها موجب بروز بحران های بهداشتی در کشورهای مختلف، به ویژه در قاره آفریقا شده است. این بیماری به دلیل سرعت انتقال، میزان بالای مرگ و میر و نبود درمان قطعی اختصاصی، همواره در کانون توجه سازمان های بهداشتی بین المللی قرار داشته است.
در روزهای اخیر نیز گزارش هایی از افزایش موارد ابتلا به ابولا در برخی مناطق آفریقا منتشر شده که نگرانی های تازه ای را درباره احتمال گسترش این بیماری ایجاد کرده است. کارشناسان حوزه سلامت معتقدند آگاهی عمومی درباره علائم، راه های انتقال و روش های پیشگیری می تواند نقش مهمی در کنترل شیوع این ویروس ایفا کند.
ویروس ابولا چیست؟
ابولا نوعی بیماری ویروسی شدید و تب خونریزی دهنده است که توسط ویروس Ebola ایجاد می شود. این بیماری نخستین بار در سال ۱۹۷۶ در مناطق نزدیک رودخانه ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو شناسایی شد و از همان زمان به عنوان یکی از مرگبارترین بیماری های عفونی جهان شناخته می شود.
این ویروس می تواند به سرعت در میان انسان ها گسترش پیدا کند و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، عوارض بسیار شدیدی ایجاد کند. میزان مرگ و میر در برخی همه گیری های ابولا به بیش از ۵۰ درصد نیز رسیده است و به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت آن را در فهرست بیماری های پرخطر قرار داده است.
منشأ ویروس ابولا و نحوه انتقال آن به انسان
پژوهشگران معتقدند برخی گونه های خفاش های میوه خوار به عنوان مخزن طبیعی ویروس ابولا شناخته می شوند. تماس مستقیم انسان با حیوانات آلوده یا مصرف گوشت حیوانات بیمار می تواند زمینه انتقال ویروس را فراهم کند.
مهم ترین راه های انتقال ویروس ابولا عبارت اند از:
- تماس مستقیم با خون فرد مبتلا
- تماس با ترشحات بدن مانند بزاق، عرق، استفراغ و مدفوع
- تماس با وسایل آلوده بیمار
- تماس با حیوانات آلوده یا لاشه آن ها
- شرکت در مراسم تدفین افراد مبتلا بدون رعایت اصول بهداشتی
- تماس با مایعات بدن فرد فوت شده بر اثر ابولا
نکته مهم این است که ابولا برخلاف برخی بیماری های تنفسی به آسانی از طریق هوا منتقل نمی شود، اما تماس نزدیک با افراد مبتلا خطر ابتلا را به شدت افزایش می دهد.
علائم بیماری ابولا
علائم این بیماری معمولا بین ۲ تا ۲۱ روز پس از ورود ویروس به بدن ظاهر می شوند. در مراحل اولیه، نشانه های بیماری ممکن است شبیه آنفلوآنزا یا برخی عفونت های ویروسی دیگر باشد و همین موضوع تشخیص زودهنگام را دشوار می کند.
شایع ترین علائم ابولا شامل موارد زیر است:
- تب شدید و ناگهانی
- سردرد شدید
- ضعف و خستگی شدید
- درد عضلات و مفاصل
- گلودرد
- تهوع و استفراغ
- اسهال شدید
- درد شکم
- کاهش اشتها
در مراحل پیشرفته تر بیماری ممکن است علائم خطرناک تری نیز ظاهر شود:
- خونریزی داخلی و خارجی
- خونریزی از لثه یا بینی
- اختلال عملکرد کبد و کلیه
- افت شدید فشار خون
- شوک و نارسایی چند اندام
چرا ابولا یکی از مرگبارترین بیماری های جهان است؟
ابولا تنها یک بیماری عفونی ساده نیست، بلکه می تواند طی مدت کوتاهی بخش های مختلف بدن را درگیر کند. این ویروس سیستم ایمنی را تضعیف کرده و باعث آسیب گسترده به عروق خونی و اندام های حیاتی می شود.
مهم ترین دلایل خطرناک بودن این بیماری عبارت اند از:
- سرعت بالای پیشرفت بیماری
- میزان بالای مرگ و میر
- دشواری کنترل شیوع در مناطق محروم
- نبود درمان اختصاصی قطعی
- خطر انتقال به کارکنان درمانی و اعضای خانواده بیمار
همین ویژگی ها باعث شده است که هر شیوع جدید ابولا به عنوان یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی مورد توجه قرار گیرد.
تاریخچه شیوع های بزرگ ابولا
از زمان شناسایی این ویروس تاکنون چندین موج بزرگ شیوع در کشورهای آفریقایی ثبت شده است. برخی از این همه گیری ها خسارت های انسانی گسترده ای به همراه داشته اند.
مهم ترین شیوع های ابولا عبارت اند از:
- سال ۱۹۷۶ در سودان و کنگو
- سال ۲۰۰۰ در اوگاندا
- سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ در گینه، لیبریا و سیرالئون
- شیوع های متعدد در جمهوری دموکراتیک کنگو طی سال های اخیر
بزرگ ترین همه گیری ثبت شده بین سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ رخ داد که بیش از ۲۸ هزار نفر را مبتلا کرد و جان بیش از ۱۱ هزار نفر را گرفت.
آیا درمانی برای ابولا وجود دارد؟
اگرچه در سال های اخیر پیشرفت هایی در زمینه درمان و تولید واکسن حاصل شده است، اما هنوز درمان ضد ویروسی قطعی برای همه بیماران وجود ندارد. درمان های موجود بیشتر با هدف افزایش شانس بقا و کاهش عوارض بیماری انجام می شوند.
اقدامات درمانی شامل موارد زیر است:
- جبران کم آبی بدن
- کنترل فشار خون
- تأمین اکسیژن کافی
- درمان عفونت های ثانویه
- مراقبت های ویژه بیمارستانی
- استفاده از برخی داروهای نوین ضد ویروس در شرایط خاص
همچنین چند واکسن برای پیشگیری از برخی گونه های ویروس ابولا توسعه یافته اند که نقش مهمی در کنترل شیوع های اخیر داشته اند.
راه های پیشگیری از ابتلا به ویروس ابولا
با توجه به خطرات بالای این بیماری، پیشگیری مهم ترین ابزار مقابله با آن محسوب می شود. رعایت اصول بهداشتی می تواند احتمال انتقال ویروس را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
مهم ترین راهکارهای پیشگیری عبارت اند از:
- پرهیز از تماس مستقیم با افراد مبتلا
- استفاده از تجهیزات محافظتی در مراکز درمانی
- شست و شوی مداوم دست ها
- خودداری از تماس با حیوانات وحشی مشکوک
- رعایت اصول بهداشتی در مراسم تدفین
- گزارش سریع موارد مشکوک به مراکز درمانی
آگاهی عمومی و تشخیص زودهنگام بیماران نیز نقش بسیار مهمی در جلوگیری از گسترش بیماری دارد.
نتیجه گیری
ویروس ابولا همچنان یکی از خطرناک ترین بیماری های عفونی جهان به شمار می رود و هر گونه شیوع جدید آن می تواند به یک بحران جدی بهداشتی تبدیل شود. این بیماری با علائمی مانند تب شدید، ضعف، مشکلات گوارشی و در موارد پیشرفته خونریزی داخلی و خارجی همراه است و در صورت عدم درمان مناسب می تواند مرگبار باشد.
متخصصان تأکید می کنند که رعایت اصول بهداشتی، آگاهی از راه های انتقال، تشخیص سریع و دسترسی به خدمات درمانی مناسب مهم ترین ابزارهای مقابله با ابولا هستند. افزایش دانش عمومی درباره این بیماری می تواند نقش مؤثری در کاهش خطر شیوع و محافظت از سلامت جامعه داشته باشد.
