ظاهر شدن لکه های قهوه ای روی صورت، دست ها و بخش های در معرض نور خورشید، یکی از تغییرات شایع پوست با افزایش سن است. این لکه ها که با نام لک های پیری یا لک های خورشیدی شناخته می شوند، معمولا به دنبال سال ها تماس پوست با پرتوهای فرابنفش ایجاد می شوند. بیشتر این لکه ها خوش خیم و بی خطر هستند، اما از آنجا که بعضی ضایعات پیش سرطانی یا سرطانی ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند، تشخیص خودسرانه آنها توصیه نمی شود. شناخت ویژگی های لک های پیری، عوامل ایجاد کننده، روش های درمان و نشانه های هشدار دهنده می تواند به حفظ سلامت و ظاهر پوست کمک کند.
لک های پیری چیست؟
لک پیری در اصطلاح پزشکی «لنتیگو خورشیدی» نامیده می شود. این ضایعات معمولا به شکل لکه هایی صاف، گرد یا بیضی و به رنگ قهوه ای روشن، برنزه، خاکستری یا قهوه ای تیره دیده می شوند. برخلاف بعضی خال ها و ضایعات پوستی، لک های پیری معمولا برجسته نیستند و سطح آنها با پوست اطراف تفاوت محسوسی ندارد.
این لکه ها زمانی ایجاد می شوند که تولید یا نگهداری رنگدانه ملانین در بعضی نقاط پوست افزایش پیدا کند. تماس مکرر با نور خورشید و دیگر منابع اشعه فرابنفش می تواند فعالیت سلول های رنگدانه ساز و تجمع رنگدانه در پوست را افزایش دهد. لک های خورشیدی معمولا نیازی به درمان پزشکی ندارند، مگر آنکه ظاهر غیر معمولی داشته باشند یا فرد بخواهد آنها را به دلایل زیبایی کاهش دهد.
چرا لک های پیری روی پوست ایجاد می شوند؟
ایجاد لک های پیری معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و ترکیبی از نور خورشید، افزایش سن، ویژگی های ژنتیکی و میزان محافظت از پوست در شکل گیری آنها نقش دارد. با این حال، مهم ترین علت قابل کنترل، تماس طولانی مدت و بدون محافظت با اشعه فرابنفش است. آسیب های پوستی نیز ممکن است سال ها بعد از تماس های مکرر با آفتاب آشکار شوند.
تماس طولانی مدت با نور خورشید
پرتوهای فرابنفش خورشید سلول های پوست را تحریک می کنند تا برای محافظت بیشتر، ملانین تولید کنند. این واکنش در کوتاه مدت ممکن است به برنزه شدن پوست منجر شود، اما تکرار آن در طول سال ها می تواند باعث توزیع نامنظم رنگدانه و ایجاد لکه های پایدار شود. لک های پیری در واقع یکی از نشانه های آسیب تجمعی ناشی از نور خورشید هستند.
افزایش سن و کاهش بازسازی پوست
لک های خورشیدی معمولا در افراد میانسال و سالمند بیشتر دیده می شوند، اما افزایش سن به تنهایی عامل ایجاد آنها نیست. با بالا رفتن سن، آثار تماس های گذشته با نور خورشید آشکارتر می شوند و سرعت نوسازی سلول های پوست نیز کاهش پیدا می کند. به همین دلیل ممکن است لکه هایی که ریشه آنها به سال ها قبل باز می گردد، در دهه های بعدی زندگی بیشتر به چشم بیایند.
استفاده از سولاریوم
تخت ها و دستگاه های برنزه کننده نیز اشعه فرابنفش تولید می کنند و جایگزین ایمنی برای نور خورشید محسوب نمی شوند. استفاده از سولاریوم می تواند احتمال ایجاد لک های خورشیدی، چروک زودرس و دیگر آسیب های ناشی از اشعه فرابنفش را افزایش دهد. تصور بی خطر بودن برنزه شدن مصنوعی، بیشتر محصول بازاریابی است تا واقعیت پوست انسان.
رنگ پوست و عوامل ژنتیکی
افراد دارای پوست روشن معمولا ملانین محافظ کمتری دارند و ممکن است آسیب های ناشی از نور خورشید در پوست آنها زودتر دیده شود. با این حال، پوست های تیره نیز در برابر اشعه فرابنفش مصون نیستند و ممکن است دچار لک، ناهمگونی رنگ پوست و پیری ناشی از نور شوند. سابقه خانوادگی و واکنش طبیعی پوست به نور نیز می تواند بر احتمال بروز لک های رنگدانه ای تاثیر بگذارد.
لک های پیری بیشتر کجا ظاهر می شوند؟
محل ایجاد این لکه ها معمولا سرنخی مهم درباره ارتباط آنها با نور خورشید است. لک های پیری بیشتر در قسمت هایی دیده می شوند که طی سال ها به صورت مداوم در معرض آفتاب بوده اند. تعداد آنها نیز ممکن است با افزایش سن و ادامه تماس محافظت نشده با اشعه فرابنفش بیشتر شود.
نواحی شایع عبارتند از:
- صورت، به ویژه گونه ها، پیشانی و اطراف شقیقه ها
- پشت دست ها و انگشتان
- ساعدها و بازوها
- گردن و قسمت بالای سینه
- شانه ها و بخش بالایی پشت
لک پیری چه ظاهری دارد؟
لک های پیری معمولا به آرامی ظاهر می شوند و درد، سوزش یا خارش ایجاد نمی کنند. ممکن است یک لکه منفرد باشند یا چند لکه در کنار یکدیگر قرار بگیرند و ناحیه بزرگ تری را تشکیل دهند. رنگ و اندازه آنها می تواند در افراد مختلف متفاوت باشد، اما معمولا در طول زمان تغییر سریع و نگران کننده ای ندارند.
ویژگی های معمول لک پیری شامل موارد زیر است:
- سطح صاف و هم سطح با پوست
- رنگ قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره
- شکل گرد، بیضی یا گاهی نامنظم
- ایجاد در نواحی در معرض آفتاب
- نداشتن درد، خونریزی یا زخم
- افزایش تدریجی تعداد یا تیرگی در طول سال ها
چه زمانی لکه پوستی نیاز به بررسی پزشک دارد؟
هر لکه تیره ای که روی پوست ظاهر می شود، لزوما لک پیری نیست. خال ها، کراتوز سبورئیک، کراتوز اکتینیک و بعضی انواع سرطان پوست ممکن است در نگاه اول شبیه لکه های خوش خیم باشند. به همین دلیل، بهتر است پیش از استفاده از محصولات روشن کننده یا روش های زیبایی، لکه های جدید یا غیر معمول توسط متخصص پوست ارزیابی شوند.
قاعده ABCDE می تواند برای شناسایی بعضی نشانه های مشکوک ملانوما کمک کننده باشد:
- A یا عدم تقارن: یک نیمه لکه با نیمه دیگر یکسان نیست.
- B یا حاشیه نامنظم: لبه های لکه دندانه دار، محو یا نامنظم هستند.
- C یا رنگ غیر یکنواخت: چند رنگ مانند قهوه ای، سیاه، قرمز، سفید یا آبی در لکه دیده می شود.
- D یا قطر: اندازه لکه بیشتر از حدود ۶ میلی متر است، هرچند ضایعات کوچک تر نیز می توانند مهم باشند.
- E یا تغییر: اندازه، شکل، رنگ یا حالت لکه در طول زمان تغییر می کند.
خونریزی، خارش مداوم، پوسته ریزی، زخم شدن، رشد سریع یا ایجاد لکه ای که با سایر لکه های بدن متفاوت است نیز از دلایل مراجعه به پزشک به شمار می رود.
روش های درمان لک های پیری
لک های پیری واقعی معمولا برای سلامت بدن خطرناک نیستند و درمان آنها بیشتر با هدف بهبود ظاهر پوست انجام می شود. انتخاب روش مناسب به عمق رنگدانه، رنگ پوست، تعداد لکه ها، محل آنها و سابقه پزشکی فرد بستگی دارد. هیچ روش درمانی نیز مانع ایجاد لکه های جدید نمی شود، مگر آنکه محافظت در برابر آفتاب به شکل جدی ادامه پیدا کند.
کرم ها و ترکیبات روشن کننده
پزشک ممکن است برای بعضی افراد داروهای موضعی مانند هیدروکینون، ترتینوئین یا ترکیبی از مواد روشن کننده را تجویز کند. این درمان ها معمولا به چند ماه زمان نیاز دارند و ممکن است باعث خشکی، قرمزی، خارش یا تحریک پوست شوند. مصرف خودسرانه هیدروکینون یا ترکیبات قوی، به ویژه روی پوست های حساس، می تواند نتیجه معکوس داشته باشد.
ترکیباتی مانند ویتامین C، رتینول، آزلائیک اسید، آلفا هیدروکسی اسیدها و بعضی مهار کننده های تولید ملانین نیز ممکن است به مرور به یکنواخت شدن رنگ پوست کمک کنند. تاثیر محصولات بدون نسخه معمولا تدریجی است و به غلظت ماده فعال، نوع لک و استفاده منظم از ضد آفتاب بستگی دارد.
لیزر و نور درمانی
برخی لیزرها و دستگاه های نور پالسی می توانند رنگدانه اضافی را هدف قرار دهند و لک ها را کم رنگ کنند. این روش ها باید توسط پزشک یا درمانگر آموزش دیده انجام شوند، زیرا تنظیم نامناسب دستگاه ممکن است باعث سوختگی، التهاب یا تیره تر شدن پوست شود.
سرما درمانی
در سرما درمانی، پزشک از نیتروژن مایع برای تخریب کنترل شده سلول های دارای رنگدانه اضافی استفاده می کند. این روش بیشتر برای تعداد محدودی از لکه ها کاربرد دارد و ممکن است با تاول، تغییر موقت رنگ پوست یا در مواردی ایجاد اسکار همراه باشد.
پیلینگ شیمیایی و لایه برداری
در پیلینگ شیمیایی، محلول خاصی روی پوست قرار می گیرد تا لایه های سطحی آسیب دیده جدا شوند و پوست تازه تر جایگزین آنها شود. میکرودرم ابریژن نیز با لایه برداری سطحی می تواند ظاهر بعضی لک ها را بهبود دهد. این روش ها معمولا به چند جلسه نیاز دارند و باید متناسب با رنگ و حساسیت پوست انتخاب شوند. لیزر، سرما درمانی، پیلینگ و دیگر روش های تخریب رنگدانه از درمان های شناخته شده لک خورشیدی هستند، اما نتیجه و عوارض آنها در همه افراد یکسان نیست.
چگونه از ایجاد لک های پیری پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از آسیب بیشتر نور خورشید، موثرترین اقدام برای کاهش احتمال ایجاد لک های جدید است. درمان لک ها بدون محافظت روزانه در برابر آفتاب، شبیه پاک کردن زمین زیر باران است؛ فعالیتی پرهزینه که طبیعت با آرامش کامل آن را بی اثر می کند.
برای محافظت بهتر از پوست:
- هر روز از ضد آفتاب وسیع الطیف با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنید.
- ضد آفتاب را حدود ۱۵ دقیقه پیش از خروج از خانه روی پوست در معرض آفتاب بزنید.
- هنگام حضور طولانی در فضای باز، ضد آفتاب را تقریبا هر دو ساعت و پس از تعریق یا شنا تمدید کنید.
- از کلاه لبه دار، عینک آفتابی و لباس های پوشیده استفاده کنید.
- در ساعات اوج تابش، تا حد امکان در سایه بمانید.
- از سولاریوم و دستگاه های برنزه کننده دوری کنید.
- پشت دست ها، گردن، گوش ها و قسمت بالای سینه را فراموش نکنید.
استفاده منظم از ضد آفتاب نه تنها احتمال ایجاد لک های جدید را کاهش می دهد، بلکه می تواند از تشدید آسیب های ناشی از نور و پیری زودرس پوست نیز جلوگیری کند.
نتیجه گیری
لک های پیری یا لنتیگوهای خورشیدی، لکه های صاف و معمولا بی خطری هستند که بر اثر سال ها تماس پوست با اشعه فرابنفش ایجاد می شوند. این لکه ها بیشتر روی صورت، دست ها، گردن و دیگر نواحی در معرض آفتاب دیده می شوند و با افزایش سن شایع تر می شوند. استفاده روزانه از ضد آفتاب، پرهیز از سولاریوم و پوشاندن پوست در برابر نور شدید، مهم ترین راه های پیشگیری هستند. در عین حال، هر لکه جدید، در حال رشد، چند رنگ، نامتقارن، خونریزی دهنده یا متفاوت با سایر لکه ها باید توسط متخصص پوست بررسی شود. درمان لک های تایید شده می تواند شامل داروهای موضعی، لیزر، سرما درمانی یا لایه برداری باشد، اما انتخاب روش باید پس از تشخیص درست و با توجه به نوع پوست انجام شود.
