اضطراب یکی از احساسات طبیعی انسان است که در شرایط مختلف زندگی میتواند به فرد کمک کند تا برای حل مسائل آمادهتر باشد. اما در سالهای اخیر، بسیاری از افراد تجربه اضطراب شدیدتر و مداومتری دارند؛ اضطرابی که گاهی از یک نگرانی ساده فراتر میرود و روی خواب، کار، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی تاثیر میگذارد.
در گفتوگویی با دکتر فرامرز ذاکری، به بررسی دلایل افزایش اضطراب در افراد، نشانههای اضطراب کنترلنشده، تفاوت استرس روزمره با اختلال اضطرابی و زمان مناسب مراجعه به روانپزشک پرداختهایم.
دکتر فرامرز ذاکری درباره افزایش اضطراب در جامعه توضیح میدهد: «اضطراب همیشه بخشی از زندگی انسان بوده است، اما اتفاقات و تغییرات سالهای اخیر باعث شده میزان نگرانیها و فشارهای روانی در بسیاری از افراد بیشتر دیده شود.»
چه عواملی باعث افزایش اضطراب در افراد شده است؟
به گفته دکتر فرامرز ذاکری، یکی از عوامل مهم افزایش اضطراب، فشارهای اقتصادی و شغلی است. نگرانی درباره آینده، شرایط کاری، مسائل مالی و عدم اطمینان نسبت به شرایط زندگی میتواند ذهن افراد را دائماً درگیر کند.
عامل مهم دیگر، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی است. افراد امروز با حجم زیادی از اخبار منفی و اطلاعات مختلف مواجه هستند. علاوه بر این، نمایش زندگیهای ایدهآل و کامل در فضای مجازی میتواند باعث مقایسه مداوم و ایجاد احساس ناکافی بودن شود.
دکتر ذاکری اشاره میکند: «مغز انسان توانایی پردازش نامحدود همه بحرانها و اخبار منفی را ندارد. زمانی که فرد دائماً در معرض اخبار مربوط به مشکلات، بحرانها و اتفاقات استرسزا قرار میگیرد، این موضوع میتواند زمینه افزایش اضطراب را فراهم کند.»
کاهش ارتباطات عمیق انسانی نیز از دیگر عوامل مهم است. با وجود افزایش ارتباطات آنلاین، بسیاری از افراد احساس تنهایی بیشتری دارند و حمایت عاطفی کمتری دریافت میکنند.
همچنین سبک زندگی مدرن مانند کمخوابی، کاهش فعالیت بدنی، استفاده زیاد از تلفن همراه و استراحت ناکافی میتواند باعث افزایش سطح اضطراب شود.
البته افزایش آگاهی درباره سلامت روان نیز باعث شده اضطراب بیشتر شناسایی شود. امروزه افراد و متخصصان بهتر از گذشته میتوانند نشانههای مشکلات روانی را تشخیص دهند و درباره آن صحبت کنند.
چه علائمی نشان میدهد اضطراب از کنترل خارج شده است؟
اضطراب تا حدی طبیعی است و حتی میتواند به فرد کمک کند عملکرد بهتری داشته باشد، اما زمانی که شدت آن افزایش پیدا کند و کنترل آن دشوار شود، ممکن است نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد.
دکتر فرامرز ذاکری درباره نشانههای اضطراب کنترلنشده میگوید: «نگرانیهای شدید و مداوم، فکر کردن بیش از حد، تصور بدترین اتفاقات، احساس ترس یا دلشوره بدون دلیل مشخص و مشکل در تمرکز یا تصمیمگیری از جمله علائم روانی اضطراب هستند.»
اضطراب علاوه بر ذهن، میتواند بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. تپش قلب، احساس کوبیدن قلب، تنگی نفس، لرزش دست و بدن، تعریق زیاد، سرگیجه، احساس سبکی سر، تنش عضلات مخصوصاً در ناحیه گردن و شانهها و مشکلات گوارشی مانند دلپیچه، تهوع یا نفخ از جمله نشانههای جسمی اضطراب هستند.
این علائم واقعی هستند و فرد آنها را بهصورت فیزیکی تجربه میکند. اضطراب میتواند سیستم عصبی بدن را فعال کند و واکنشهایی ایجاد کند که گاهی فرد را نسبت به سلامت جسمی خود نگران میکند.
همچنین زمانی که اضطراب باعث اختلال در خواب، اجتناب از موقعیتهای مختلف، کاهش عملکرد در کار یا تحصیل و نیاز مداوم به دریافت اطمینان از دیگران شود، بهتر است جدیتر بررسی شود.
آیا اضطراب میتواند خودش را به شکل علائم جسمی نشان دهد؟
دکتر فرامرز ذاکری در پاسخ به این سؤال میگوید: «بله، اضطراب یکی از دلایل شایع بروز علائم جسمی است. گاهی فرد تصور میکند مشکل او فقط جسمی است، در حالی که بدن در واکنش به اضطراب وارد حالت آمادهباش میشود.»
در شرایط اضطرابی، بدن واکنش جنگ یا گریز را فعال میکند و هورمونهایی مانند آدرنالین ترشح میشوند. این فرآیند میتواند باعث ایجاد علائمی مانند افزایش ضربان قلب، احساس فشار در قفسه سینه، تنگی نفس یا احساس خفگی شود.
از دیگر نشانههای جسمی اضطراب میتوان به سردرد، لرزش بدن، خشکی دهان، مشکلات گوارشی، گرفتگی عضلات، خستگی، بیحالی و احساس سوزنسوزن شدن یا بیحسی در دستها و پاها اشاره کرد.
شناخت این ارتباط میان ذهن و بدن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نگرانی درباره همین علائم میتواند اضطراب را بیشتر کند و یک چرخه اضطرابی ایجاد کند.
تفاوت استرس روزمره با اختلال اضطراب چیست؟
استرس روزمره و اختلال اضطراب ممکن است در ظاهر شبیه هم باشند، اما تفاوتهایی اساسی دارند.
دکتر فرامرز ذاکری توضیح میدهد: «استرس معمولاً به یک عامل مشخص مانند امتحان، مصاحبه کاری یا یک مشکل مالی مرتبط است و زمانی که آن عامل کاهش پیدا کند، میزان استرس هم کمتر میشود.»
اما در اختلال اضطرابی، نگرانی ممکن است حتی بدون وجود یک دلیل مشخص ادامه پیدا کند و کنترل افکار نگرانکننده برای فرد دشوار باشد.
استرس معمولی گاهی باعث افزایش تمرکز و آمادگی فرد میشود، اما اختلال اضطراب میتواند عملکرد فرد را مختل کند و روی خواب، روابط، کار و تحصیل تاثیر منفی بگذارد.
چه زمانی مراجعه به روانپزشک ضروری میشود؟
زمانی که اضطراب از حد طبیعی فراتر برود و زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد، مراجعه به متخصص اهمیت زیادی پیدا میکند.
دکتر فرامرز ذاکری تأکید میکند: «اگر اضطراب باعث اختلال در کار، خواب، روابط یا فعالیتهای روزانه شود، بهتر است فرد برای بررسی و درمان تخصصی اقدام کند.»
همچنین در شرایطی که فرد دچار حملات پانیک، احساس ناامیدی شدید یا افکار منفی آزاردهنده شود، دریافت کمک حرفهای ضروری است.
اضطراب یک مشکل قابل مدیریت و درمان است و با استفاده از روشهای مناسب میتوان شدت علائم را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. مراجعه بهموقع به متخصص، مسیر درمان را سادهتر و مؤثرتر میکند.
