سرطان پستان یکی از مهم ترین سرطان ها در میان زنان در سراسر جهان است و در ایران نیز شایع ترین سرطان در میان زنان محسوب می شود. بر اساس داده های GLOBOCAN 2022، حدود 15 هزار و 492 مورد جدید سرطان پستان در زنان ایران ثبت شده و این بیماری 25.5 درصد از موارد جدید سرطان در میان زنان را تشکیل داده است.
با این حال، ابتلا به سرطان پستان به معنای پایان زندگی نیست. تشخیص بیماری در مراحل اولیه می تواند امکان درمان موثرتر و گزینه های درمانی بیشتری را فراهم کند. مسئله مهم این است که زنان نسبت به عوامل خطر، تغییرات جدید در پستان و برنامه مناسب غربالگری آگاهی داشته باشند.
در سال های اخیر، تغییرات سبک زندگی، افزایش اضافه وزن و چاقی، کاهش فعالیت بدنی و برخی عوامل هورمونی و تولیدمثلی از جمله موضوعاتی هستند که در بررسی خطر سرطان پستان مورد توجه قرار گرفته اند. البته هیچ عامل واحدی به تنهایی علت همه موارد سرطان پستان نیست و بسیاری از عوامل خطر نیز خارج از کنترل فرد هستند.
آمار سرطان پستان در ایران چه می گوید؟
برای صحبت درباره افزایش سرطان پستان در ایران باید به داده های ثبت شده و قابل مقایسه تکیه کرد، زیرا اعداد مختلفی که گاهی در رسانه ها منتشر می شوند ممکن است مربوط به سال های متفاوت یا روش های متفاوت ثبت بیماری باشند.
آخرین داده های GLOBOCAN در دسترس برای ایران نشان می دهند که سرطان پستان در سال 2022 شایع ترین سرطان در میان زنان ایرانی بوده است. این داده ها اهمیت پیشگیری، تشخیص زودهنگام و دسترسی مناسب به خدمات تشخیصی و درمانی را نشان می دهند.
- 15,492 مورد جدید سرطان پستان در زنان ایران در سال 2022 ثبت شده است.
- سرطان پستان 25.5 درصد از کل موارد جدید سرطان در زنان را تشکیل داده است.
- سرطان پستان همچنین یکی از مهم ترین علل مرگ ناشی از سرطان در میان زنان ایران بوده است.
- برآوردهای IARC نشان می دهند که بار سرطان در ایران در سال های اخیر روند افزایشی داشته و سرطان پستان نیز در میان سرطان هایی قرار داشته که افزایش موارد آن پیش بینی شده بود.
چه عواملی خطر سرطان پستان را افزایش می دهند؟
سرطان پستان معمولا حاصل تعامل مجموعه ای از عوامل است. بعضی از این عوامل مانند سن، سابقه خانوادگی و برخی تغییرات ژنتیکی قابل تغییر نیستند، اما برخی عوامل مربوط به سبک زندگی می توانند قابل اصلاح باشند.
شناخت این عوامل به معنای ایجاد ترس نیست. داشتن یک عامل خطر به این معنا نیست که فرد حتما به سرطان پستان مبتلا خواهد شد، همان طور که نداشتن عامل خطر نیز تضمین نمی کند که بیماری اتفاق نخواهد افتاد.
- سن: خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر می شود.
- سابقه خانوادگی: داشتن سابقه سرطان پستان، به ویژه در بستگان نزدیک، می تواند خطر را افزایش دهد.
- برخی تغییرات ژنتیکی: جهش هایی مانند BRCA1، BRCA2 و برخی ژن های دیگر می توانند خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
- اضافه وزن و چاقی: به ویژه بعد از یائسگی، اضافه وزن با افزایش خطر سرطان پستان ارتباط دارد.
- کم تحرکی: فعالیت بدنی منظم با کاهش خطر سرطان پستان ارتباط دارد.
- مصرف الکل: حتی مقادیر کم الکل نیز با افزایش خطر سرطان پستان ارتباط دارد.
- برخی عوامل هورمونی و تولیدمثلی: سن اولین قاعدگی، سن بارداری نخست، تعداد بارداری ها و برخی درمان های هورمونی می توانند بر سطح خطر اثر بگذارند.
آیا سبک زندگی می تواند خطر سرطان پستان را کاهش دهد؟
پیشگیری از سرطان پستان به معنای حذف کامل خطر بیماری نیست، اما بعضی تغییرات سبک زندگی می توانند احتمال ابتلا را کاهش دهند. این تغییرات همچنین برای سلامت قلب، متابولیسم و سلامت عمومی بدن مفید هستند.
به همین دلیل، توصیه های مربوط به وزن، فعالیت بدنی و تغذیه فقط مخصوص سرطان نیستند. هدف، ایجاد سبک زندگی سالمی است که در طولانی مدت قابل ادامه باشد، نه رژیم های سخت و کوتاه مدت.
- حفظ وزن در محدوده سالم و جلوگیری از افزایش وزن اضافی.
- انجام فعالیت بدنی منظم؛ انجمن سرطان آمریکا برای بزرگسالان 150 تا 300 دقیقه فعالیت با شدت متوسط یا 75 تا 150 دقیقه فعالیت شدید در هفته را توصیه می کند.
- داشتن الگوی غذایی متعادل و سرشار از سبزیجات، میوه ها، غلات کامل و حبوبات.
- محدود کردن غذاهای بسیار فرآوری شده و گوشت های فرآوری شده.
- پرهیز از مصرف الکل یا محدود کردن آن.
- اجتناب از سیگار و سایر محصولات دخانی.
آیا هر توده ای در پستان نشانه سرطان است؟
یکی از مهم ترین نکات این است که هر توده ای در پستان سرطانی نیست. بسیاری از توده های پستانی خوش خیم هستند و علت های مختلفی دارند.
از طرف دیگر، نبود درد نیز به معنای بی خطر بودن یک توده نیست. بعضی سرطان های پستان ممکن است در مراحل اولیه بدون درد یا حتی بدون علامت واضح باشند. به همین دلیل، ایجاد یک تغییر جدید در پستان باید جدی گرفته شود و در صورت مشاهده آن، ارزیابی پزشکی انجام شود.
علائمی که بهتر است توسط پزشک بررسی شوند عبارتند از:
- ایجاد توده جدید در پستان یا زیر بغل.
- تغییر غیر معمول در اندازه یا شکل پستان.
- تغییرات پوستی مانند فرورفتگی یا ضخیم شدن پوست.
- تغییر جدید در نوک پستان یا فرو رفتگی آن.
- ترشح غیر معمول از نوک پستان، به ویژه ترشح خونی.
- تغییر مداوم و غیر معمول در ظاهر یا بافت پستان.
وجود این علائم به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست، اما نباید نادیده گرفته شوند.
ماموگرافی از چه سنی اهمیت پیدا می کند؟
غربالگری با ماموگرافی یکی از ابزارهای مهم برای پیدا کردن سرطان پستان پیش از ایجاد علائم است. با این حال، سن شروع و فاصله انجام غربالگری باید بر اساس سن، سطح خطر فرد، سابقه خانوادگی و دستورالعمل مورد استفاده تعیین شود.
برای زنان با خطر متوسط، توصیه فعلی USPSTF انجام ماموگرافی هر دو سال یک بار از 40 تا 74 سالگی است. زنانی که خطر بالاتری دارند، مانند افرادی با جهش های ژنتیکی پرخطر یا سابقه خانوادگی قابل توجه، ممکن است به برنامه غربالگری متفاوت و شروع زودتر نیاز داشته باشند.
تصمیم درباره زمان و فاصله غربالگری باید با توجه به شرایط فردی و نظر پزشک انجام شود.
جمع بندی
سرطان پستان یکی از مهم ترین چالش های سلامت زنان در ایران است و داده های موجود نشان می دهند که این بیماری همچنان شایع ترین سرطان در میان زنان ایرانی است.
با این حال، مواجهه با سرطان پستان نباید فقط با ترس همراه باشد. شناخت عوامل خطر، داشتن سبک زندگی سالم، توجه به تغییرات جدید پستان و انجام غربالگری متناسب با سطح خطر می تواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام داشته باشد.
مهم تر از همه، نباید منتظر درد یا یک توده بزرگ ماند. بسیاری از موارد سرطان پستان در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت واضح باشند. اگر تغییری غیر معمول در پستان ایجاد شده است، بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید.
