روان پویشی چیست؟ راهنمای کامل روان درمانی پویشی و نحوه عملکرد آن

وقتی صحبت از روان درمانی می شود، بسیاری از افراد تصور می کنند درمانگر فقط روی علائم فعلی مانند اضطراب، افسردگی یا مشکلات ارتباطی تمرکز می کند. اما بعضی از رویکردهای درمانی تلاش می کنند فراتر از علائم بروند و به ریشه الگوهای تکرارشونده در زندگی فرد توجه کنند.

روان درمانی پویشی یا سایکوداینامیک یکی از رویکردهای مهم روان درمانی است که بر نقش فرایندهای ناخودآگاه، تجربه های گذشته، هیجان ها، تعارض های درونی و روابط بین فردی تاکید دارد. در این رویکرد، هدف فقط کاهش یک علامت نیست، بلکه فرد تلاش می کند شناخت عمیق تری از خودش و الگوهایی که بر زندگی او تاثیر می گذارند به دست آورد.

روان پویشی چیست؟

روان پویشی یا Psychodynamic به یک نظریه واحد محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای از دیدگاه ها و رویکردهای روان شناختی است که بر تاثیر فرایندهای درونی و ناخودآگاه بر رفتار انسان تاکید دارند. این رویکرد تاریخی ارتباط نزدیکی با سنت روانکاوی دارد، اما روان درمانی پویشی امروزی در بسیاری از موارد از مفاهیم و تکنیک های متنوع تری استفاده می کند.

در نگاه روان پویشی، رفتار انسان معمولا نتیجه یک عامل منفرد نیست. تجربیات دوران کودکی، روابط مهم زندگی، هیجان ها، نیازهای روان شناختی، باورها، تعارض های درونی و شیوه ای که فرد اتفاقات را معنا می کند، می توانند در شکل گیری الگوهای رفتاری نقش داشته باشند.

به همین دلیل، درمانگر پویشی تلاش می کند به جای اینکه فقط بپرسد «چه اتفاقی افتاده است؟»، بررسی کند «این اتفاق برای فرد چه معنایی دارد و چرا ممکن است یک الگوی مشابه بارها در زندگی او تکرار شود؟»

روان درمانی پویشی چیست؟

روان درمانی پویشی نوعی روان درمانی است که به فرد کمک می کند ارتباط میان افکار، احساسات، رفتارها، روابط و تجربه های گذشته خود را بهتر درک کند. در این روش، برخی فرایندهای ذهنی ممکن است خارج از آگاهی فرد باشند و بدون اینکه او به طور کامل متوجه شود، بر انتخاب ها و واکنش هایش تاثیر بگذارند.

درمانگر و مراجع در طول جلسات تلاش می کنند این الگوها را شناسایی و بررسی کنند. برای مثال، ممکن است فرد بارها وارد رابطه هایی شود که در آنها احساس طرد شدن می کند، اما متوجه نشود که این الگو چگونه با تجربیات قبلی یا انتظارات عمیق او از روابط ارتباط دارد.

هدف درمان، صرفا پیدا کردن یک علت در دوران کودکی نیست. روان درمانی پویشی بیشتر به این موضوع توجه دارد که تجربه های گذشته چگونه در زمان حال فعال می شوند و فرد چگونه می تواند با شناخت آنها، انتخاب ها و واکنش های انعطاف پذیرتری داشته باشد.

روان درمانی پویشی چگونه عمل می کند؟

روان درمانی پویشی بر این فرض استوار است که بخشی از فرایندهای روانی می تواند خارج از آگاهی مستقیم فرد باشد. درمان با ایجاد فضایی امن برای بررسی افکار، هیجان ها و روابط، به مراجع کمک می کند الگوهایی را ببیند که ممکن است پیش از این برایش روشن نبوده باشند.

در این فرایند، رابطه میان درمانگر و مراجع نیز اهمیت دارد، زیرا برخی الگوهای ارتباطی ممکن است در فضای درمان دوباره ظاهر شوند. البته این به معنای آن نیست که درمانگر هر رفتار یا احساسی را به طور قطعی به گذشته نسبت دهد. تفسیر این فرایندها باید با احتیاط و بر اساس ارزیابی بالینی انجام شود.

مهم ترین اصولی که در روان درمانی پویشی مورد توجه قرار می گیرند عبارتند از:

• فرایندهای ناخودآگاه: بعضی از احساسات، انگیزه ها و تعارض های روانی ممکن است به طور کامل در آگاهی فرد نباشند، اما بر رفتار او تاثیر بگذارند.
• تجربه های گذشته: روابط و تجربیات مهم گذشته می توانند در شکل گیری انتظارات، شیوه ارتباط با دیگران و واکنش های هیجانی فرد نقش داشته باشند.
• الگوهای تکرارشونده: یکی از موضوعات مهم در درمان، شناسایی الگوهایی است که فرد به شکل مشابه در روابط، تصمیم گیری یا واکنش های هیجانی تجربه می کند.
• بینش و درک هیجانی: شناخت یک الگو به تنهایی همیشه کافی نیست. فرد باید بتواند ارتباط میان شناخت، احساس و رفتار خود را بهتر تجربه و درک کند.
• رابطه درمانی: تعامل میان درمانگر و مراجع می تواند اطلاعات مهمی درباره شیوه ارتباط فرد با دیگران و انتظارات او از روابط در اختیار درمانگر قرار دهد.

انتقال و انتقال متقابل در روان درمانی پویشی

انتقال یکی از مفاهیم شناخته شده در سنت روان پویشی است. منظور از انتقال این است که فرد ممکن است احساسات، انتظارات یا الگوهایی را که در روابط مهم زندگی خود تجربه کرده، در رابطه با درمانگر نیز تجربه کند.

برای مثال، فردی که در روابط گذشته دائما انتظار قضاوت شدن داشته است، ممکن است در جلسه درمان نیز تصور کند درمانگر او را قضاوت می کند. بررسی چنین تجربه ای می تواند به شناخت الگوهای ارتباطی فرد کمک کند.

در مقابل، انتقال متقابل به واکنش های هیجانی درمانگر در ارتباط با مراجع اشاره دارد. درمانگران حرفه ای آموزش می بینند که نسبت به این واکنش ها آگاهی داشته باشند و اجازه ندهند احساسات شخصی آنها مسیر درمان را مختل کند.

با این حال، پژوهش های جدید نشان می دهند که درباره ارتباط مستقیم و قطعی میان تفسیر انتقال و نتیجه درمان هنوز اجماع علمی وجود ندارد. بنابراین نباید انتقال را یک ابزار تشخیصی کاملا قطعی یا توضیح دهنده همه مشکلات مراجع در نظر گرفت.

انواع روان درمانی پویشی

روان درمانی پویشی بسته به هدف درمان، شدت مشکل، شرایط مراجع و مدل مورد استفاده درمانگر می تواند در قالب های مختلفی انجام شود. بنابراین «روان پویشی» یک شیوه درمانی کاملا یکسان و ثابت نیست و مدت و تکنیک های آن می تواند متفاوت باشد.

روان درمانی پویشی کوتاه مدت

روان درمانی پویشی کوتاه مدت یا Short Term Psychodynamic Psychotherapy معمولا بر یک هدف مشخص یا الگوی اصلی تمرکز بیشتری دارد و تعداد جلسات آن نسبت به درمان های پویشی بلند مدت محدودتر است.

این روش از سنت روانکاوی ریشه گرفته، اما ساختارمندتر و متمرکزتر شده است. پژوهش ها نشان داده اند که درمان های پویشی کوتاه مدت می توانند برای برخی مشکلات شایع روان شناختی موثر باشند، هرچند کیفیت شواهد در مطالعات مختلف یکسان نیست.

روان درمانی پویشی بلند مدت

در درمان پویشی بلند مدت، فرصت بیشتری برای بررسی الگوهای پیچیده شخصیتی، روابط بین فردی، تعارض های درونی و تجربه های عمیق تر زندگی وجود دارد.

این نوع درمان لزوما به معنای انجام روانکاوی کلاسیک نیست. تعداد جلسات، فاصله جلسات و مدت درمان بر اساس شرایط مراجع، هدف درمان و رویکرد درمانگر تعیین می شود.

روان درمانی پویشی برای چه مشکلاتی استفاده می شود؟

پژوهش های انجام شده در سال های اخیر نشان می دهند که روان درمانی پویشی فقط یک رویکرد نظری نیست و برای برخی اختلالات و مشکلات روان شناختی شواهد پژوهشی قابل توجهی دارد.

یک مرور جامع از شواهد پژوهشی نشان داده است که روان درمانی پویشی در درمان اختلالات افسردگی، اضطرابی، برخی اختلالات شخصیت و اختلالات علائم جسمانی می تواند اثرات بالینی معناداری داشته باشد. این مرور همچنین نشان داد که در مطالعات موجود، تفاوت اثربخشی روان درمانی پویشی با برخی درمان های فعال دیگر در بسیاری از موارد معنادار نبوده است.

بسته به ارزیابی متخصص، این رویکرد می تواند برای موارد زیر مورد استفاده قرار گیرد:

• افسردگی
• برخی اختلالات اضطرابی
• مشکلات روابط بین فردی
• مشکلات مربوط به عزت نفس و تصویر فرد از خود
• الگوهای تکرارشونده در روابط
• برخی اختلالات شخصیت
• مشکلات مرتبط با تنظیم هیجان
• برخی علائم و مشکلات جسمانی مرتبط با عوامل روان شناختی

البته مناسب بودن این روش برای یک فرد مشخص باید بر اساس ارزیابی تخصصی تعیین شود و نمی توان صرفا بر اساس نام یک اختلال نتیجه گرفت که روان درمانی پویشی بهترین گزینه درمانی است.

تفاوت روان پویشی و روانکاوی چیست؟

روانکاوی و روان درمانی پویشی از نظر تاریخی ارتباط بسیار نزدیکی دارند، اما یکسان نیستند. روانکاوی کلاسیک به سنت فرویدی و پسافرویدی وابسته است و معمولا فرایندی عمیق تر و طولانی تر دارد.

روان درمانی پویشی مدرن از بسیاری از مفاهیم روانکاوی استفاده می کند، اما معمولا انعطاف پذیرتر است و می تواند بر مشکلات فعلی، روابط، هیجان ها و الگوهای رفتاری مشخص تمرکز کند.

به همین دلیل، نمی توان گفت هر روان درمانی پویشی همان روانکاوی است یا اینکه روان درمانی پویشی صرفا نسخه کوتاه شده روانکاوی محسوب می شود.

جمع بندی

روان پویشی یک رویکرد گسترده در روان شناسی و روان درمانی است که به نقش فرایندهای ناخودآگاه، تجربیات گذشته، هیجان ها، روابط و الگوهای تکرارشونده در زندگی فرد توجه می کند. روان درمانی پویشی نیز با استفاده از این دیدگاه تلاش می کند به فرد کمک کند ارتباط میان تجربه های گذشته و مشکلات فعلی خود را بهتر درک کند.

این درمان با روانکاوی کلاسیک یکسان نیست و می تواند در قالب های کوتاه مدت یا بلند مدت انجام شود. شواهد پژوهشی موجود نیز نشان می دهند که روان درمانی پویشی برای برخی مشکلات شایع روان شناختی، از جمله افسردگی، اضطراب و برخی اختلالات شخصیت، می تواند یک گزینه درمانی موثر باشد.