آخرین وضعیت کرونا در سال ۲۰۲۶؛ واریانت های جدید، میزان شیوع و اهمیت پیشگیری

بیش از شش سال از آغاز همه گیری کووید ۱۹ گذشته است و شرایط این بیماری در مقایسه با سال های نخست تغییر قابل توجهی کرده است. سازمان جهانی بهداشت در ۵ مه ۲۰۲۳ وضعیت اضطراری بهداشت عمومی با اهمیت بین المللی مربوط به کووید ۱۹ را پایان یافته اعلام کرد، اما این تصمیم به معنای حذف SARS-CoV-2 یا پایان بیماری نبود.

ویروس همچنان در سراسر جهان در گردش است و در کنار سایر عوامل بیماری زای تنفسی مانند آنفلوانزا و ویروس سنسیشیال تنفسی یا RSV، می تواند باعث بیماری، بستری و مرگ شود. سازمان جهانی بهداشت در آخرین ارزیابی خود در سال ۲۰۲۶، خطر جهانی ناشی از کووید ۱۹ را همچنان «متوسط» ارزیابی کرده است؛ به ویژه برای سالمندان، افراد دارای بیماری های زمینه ای و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی.

آیا کرونا هنوز در حال گردش است؟

بله. کاهش موارد شدید بیماری و کاهش فشار بر نظام های سلامت به این معنا نیست که SARS-CoV-2 از جامعه حذف شده است. در سال ۲۰۲۶، این ویروس همچنان در کشورهای مختلف شناسایی می شود و سازمان جهانی بهداشت فعالیت آن را از طریق شبکه های مراقبت ویروسی و تنفسی دنبال می کند.

با این حال، مقایسه آمار امروز با سال های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ باید با احتیاط انجام شود. بسیاری از کشورها دیگر مانند گذشته تمام موارد ابتلا، بستری و مرگ را گزارش نمی کنند و بخشی از پایش کووید ۱۹ در نظام مراقبت از بیماری های تنفسی ادغام شده است. بنابراین، کاهش آمار ثبت شده لزوما به معنای حذف موارد ابتلا نیست.

در آخرین داده های جهانی منتشر شده توسط سازمان جهانی بهداشت:

• SARS-CoV-2 همچنان در سطح جهانی گردش دارد.
• میزان فعالیت ویروس در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال های ابتدایی همه گیری بسیار پایین تر است.
• الگوی کاملا مشخص و ثابت فصلی برای گردش ویروس هنوز مشاهده نشده است.
• خطر بیماری شدید همچنان بیشتر متوجه گروه های پرخطر است.
• تکامل ژنتیکی ویروس همچنان ادامه دارد.

واریانت جدید کرونا چگونه ایجاد می شود؟

SARS-CoV-2 هنگام تکثیر در بدن انسان دچار تغییرات ژنتیکی می شود. بسیاری از این تغییرات هیچ اثر قابل توجهی بر رفتار ویروس ندارند، اما گاهی مجموعه ای از جهش ها می تواند ویژگی های یک رده ویروسی را تغییر دهد.

این تغییرات ممکن است بر قابلیت انتقال ویروس، توانایی آن برای فرار نسبی از پاسخ ایمنی یا سایر ویژگی های زیستی اثر بگذارد. البته مشاهده یک جهش به تنهایی به معنای خطرناک تر شدن ویروس نیست و برای ارزیابی اهمیت یک واریانت باید شواهد آزمایشگاهی، اپیدمیولوژیک و بالینی در کنار یکدیگر بررسی شوند.

سازمان جهانی بهداشت نیز بر همین اساس، واریانت های SARS-CoV-2 را در چارچوب نظام پایش خود طبقه بندی می کند. یکی از این گروه ها VUM یا «واریانت تحت پایش» است. قرار گرفتن یک واریانت در این گروه به معنای خطرناک بودن قطعی آن نیست، بلکه نشان می دهد ویژگی های ژنتیکی یا روند انتشار آن نیازمند بررسی و پایش بیشتر است.

آخرین واریانت های تحت پایش کرونا در سال ۲۰۲۶

در سال ۲۰۲۶ همچنان چندین رده و زیر رده SARS-CoV-2 توسط سازمان جهانی بهداشت تحت پایش قرار دارند. بر اساس آخرین اطلاعات منتشر شده، JN.1 در گروه Variant of Interest قرار دارد و XFG، NB.1.8.1، PQ.16.1.1 و BA.3.2 در گروه Variant Under Monitoring قرار گرفته اند.

اهمیت این طبقه بندی در این است که وضعیت واریانت ها بر اساس شواهد موجود قابل تغییر است. یک واریانت ممکن است با افزایش انتشار یا مشاهده ویژگی های مهم، توجه بیشتری را به خود جلب کند و در صورت کاهش اهمیت، از سطح بالاتر پایش خارج شود.

بر اساس داده های سازمان جهانی بهداشت در ژوئیه ۲۰۲۶:

• JN.1 در گروه واریانت های مورد توجه قرار دارد.
• XFG یکی از مهم ترین واریانت های در گردش جهانی بوده است.
• NB.1.8.1 همچنان در بسیاری از داده های توالی یابی شده سهم قابل توجهی دارد.
• PQ.16.1.1 و BA.3.2 نیز در گروه واریانت های تحت پایش قرار دارند.

در یکی از آخرین گزارش های جهانی، XFG حدود ۲۸ درصد از توالی های گزارش شده در هفته منتهی به ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ را تشکیل می داد. با این حال، این اعداد نشان دهنده شیوع واقعی در کل جمعیت جهان نیستند، زیرا تعداد نمونه های توالی یابی شده و میزان گزارش دهی کشورها متفاوت است.

واریانت RV.1 چیست و چه ارتباطی با XFG دارد؟

RV.1 یکی از زیر رده های XFG است که در نظام نام گذاری Pango با عنوان XFG.23.1.3.1 ثبت شده است. این رده در ژانویه ۲۰۲۶ در فهرست نام گذاری Pango قرار گرفت.

اهمیت RV.1 بیشتر از منظر پایش تکامل ژنتیکی SARS-CoV-2 است. شناسایی و گسترش یک زیر رده جدید به خودی خود نشان نمی دهد که آن واریانت باعث بیماری شدیدتر می شود. برای رسیدن به چنین نتیجه ای باید داده های مربوط به شدت بیماری، بستری، مرگ و ویژگی های انتقال آن بررسی شود.

گزارش های ژنومیک کشورهای مختلف نیز نشان می دهند RV.1 در سال ۲۰۲۶ در نمونه های متعددی شناسایی شده است. برای مثال، در گزارش مراقبت ژنومی انگلستان، RV.1 در برخی دوره های نمونه گیری سهم قابل توجهی از نمونه های توالی یابی شده را تشکیل داده است، هرچند تعداد نمونه ها محدود بوده و خود گزارش درباره تفسیر این درصدها هشدار داده است.

آیا واریانت های جدید کرونا باعث اختلال در تست PCR می شوند؟

تغییرات ژنتیکی ویروس می تواند از نظر تئوری بر عملکرد برخی روش های تشخیصی اثر بگذارد، اما هر جهش لزوما چنین نتیجه ای ندارد. عملکرد تست های تشخیصی به محل هدف آزمایش و نوع تغییر ژنتیکی ایجاد شده در آن ناحیه بستگی دارد.

بر اساس ارزیابی های فعلی، تغییرات مشاهده شده در واریانت های در گردش SARS-CoV-2 تاکنون باعث ایجاد اختلال گسترده در روش های معمول تشخیص مولکولی نشده است. بنابراین، تست های معتبر PCR همچنان یکی از روش های مهم تشخیص عفونت محسوب می شوند.

با این حال، پایش مداوم ضروری است، زیرا تکامل ویروس ادامه دارد و عملکرد روش های تشخیصی باید متناسب با تغییرات ژنتیکی بررسی شود.

آیا هنوز باید از کرونا پیشگیری کنیم؟

با وجود کاهش بار بیماری در مقایسه با سال های نخست همه گیری، پیشگیری همچنان برای افراد در معرض خطر اهمیت دارد. سازمان جهانی بهداشت تاکید می کند که SARS-CoV-2 هنوز می تواند باعث بیماری شدید و مرگ شود، به ویژه در سالمندان، افراد دارای بیماری های زمینه ای و افراد دارای نقص ایمنی.

در محیط های شلوغ و بسته، رعایت اصول بهداشت تنفسی و توجه به تهویه می تواند به کاهش انتقال SARS-CoV-2 و سایر ویروس های تنفسی کمک کند. برای افراد پرخطر نیز پیگیری توصیه های پزشکی و واکسیناسیون مطابق دستورالعمل های به روز اهمیت بیشتری دارد.

نتیجه گیری

کرونا در سال ۲۰۲۶ دیگر در شرایط اضطراری سال های ابتدایی همه گیری قرار ندارد، اما SARS-CoV-2 همچنان در جامعه گردش می کند و به طور مداوم در حال تغییر ژنتیکی است. سازمان جهانی بهداشت نیز با وجود کاهش بار مستقیم بیماری، خطر جهانی کووید ۱۹ را همچنان در سطح متوسط ارزیابی می کند.

به همین دلیل، رویکرد مناسب در شرایط فعلی نه بی توجهی کامل به ویروس و نه بازگشت به فضای اضطراری سال های گذشته است. تمرکز اصلی باید بر مراقبت مستمر، پایش ژنومی، تشخیص به موقع و محافظت از گروه های پرخطر باشد.

شناخت واریانت های جدید نیز باید بر اساس داده های معتبر انجام شود. صرف مشاهده یک جهش یا افزایش تعداد یک رده ژنتیکی، دلیل کافی برای نتیجه گیری درباره افزایش شدت بیماری نیست. در نهایت، ترکیب داده های ژنومی، آزمایشگاهی و بالینی است که می تواند تصویر دقیق تری از وضعیت واقعی کووید ۱۹ ارائه دهد.