پژوهشهای اخیر در آمریکای شمالی نشان میدهد که یک آزمایش خون پیشرفته میتواند طیف گستردهای از سرطانها را، حتی آنهایی که برنامه غربالگری مشخصی ندارند، شناسایی کند. این یافتهها امید تازهای برای تشخیص زودهنگام سرطان فراهم کردهاند، زیرا درمان سرطان در مراحل اولیه اغلب آسانتر و مؤثرتر است. آزمایش خون «گالری» (Galleri) که توسط شرکت داروسازی آمریکایی Grail توسعه یافته، بر اساس شناسایی قطعات DNA سرطانی است که از تومورها آزاد شده و در خون گردش میکنند.
نحوه عملکرد آزمایش Galleri
آزمایش Galleri با استفاده از فناوری پیشرفته، DNA سرطانی آزاد شده در جریان خون را شناسایی میکند. این فرآیند شامل بررسی تغییرات اپیژنتیکی و قطعات آزاد DNA مرتبط با انواع مختلف سرطان است. آزمایش روی بیش از ۲۵,۰۰۰ بزرگسال در آمریکا و کانادا انجام شد و تقریباً یک نفر از هر ۱۰۰ شرکتکننده نتیجه مثبت گرفت. از این میان، ۶۲٪ تأیید شد که واقعاً مبتلا به سرطان بودند.
نتایج اولیه نشان داد که آزمایش در بیش از ۹۹٪ افرادی که نتیجه منفی داشتند، بهدرستی سرطان را رد کرده است، که این دقت بالا اهمیت Galleri را به عنوان یک ابزار غربالگری افزایش میدهد. دکتر نیما ناباویزاده، پژوهشگر اصلی این مطالعه، معتقد است که این آزمایش میتواند رویکرد سنتی غربالگری سرطان را «بهطور بنیادین تغییر دهد».
تشخیص سرطان های بدون برنامه غربالگری
یکی از نکات قابل توجه این آزمایش، توانایی آن در شناسایی سرطانهایی است که برنامه غربالگری رسمی برای آنها وجود ندارد. به عنوان مثال، سرطان تخمدان، کبد، معده، مثانه و پانکراس معمولاً دیر تشخیص داده میشوند و با نرخ بقای پایین همراه هستند. Galleri توانست سهچهارم این نوع سرطانها را در مراحل اولیه شناسایی کند، مرحلهای که درمان مؤثرتر و در برخی موارد درمان کامل امکانپذیر است.
با ترکیب این آزمایش با غربالگریهای مرسوم مانند ماموگرافی برای سرطان پستان، کولونوسکوپی برای سرطان روده، اسکن ریه و تستهای HPV برای دهانه رحم، تعداد سرطانهای شناساییشده بهطور قابل توجهی افزایش مییابد و شانس تشخیص زودهنگام بیشتر میشود.
دقت شناسایی محل سرطان
Galleri قادر است محل شروع سرطان را نیز با دقت بالایی مشخص کند. در این مطالعه، در ۹ مورد از هر ۱۰ مورد، محل اولیه تومور بهدرستی شناسایی شد. این توانایی تشخیص محل تومور، مزیت مهمی است زیرا به پزشکان کمک میکند مسیر درمان و جراحی را دقیقتر برنامهریزی کنند و از انجام آزمایشهای تهاجمی اضافی جلوگیری شود.
چالش ها و نگرانی های علمی
با وجود نتایج امیدوارکننده، دانشمندان خارج از این تحقیق هشدار میدهند که شواهد بیشتری برای اثبات اینکه این تشخیص زودهنگام میتواند مرگ و میر ناشی از سرطان را کاهش دهد، لازم است. کلر ترنبول، استاد ژنتیک سرطان ترجمهای در مؤسسه تحقیقات سرطان لندن، تأکید میکند که مطالعات تصادفی با مرگ و میر بهعنوان نقطه پایان، برای ارزیابی واقعی تأثیر Galleri ضروری هستند. همچنین نگرانیهایی درباره تشخیص بیش از حد سرطانها مطرح است؛ یعنی شناسایی تومورهایی که ممکن است بهطور طبیعی رشد نکنند و درمان اضافی را ضروری نکنند.
چشم انداز NHS و مطالعات آینده
آزمایش Galleri هماکنون توسط NHS (سرویس سلامت ملی بریتانیا) در قالب یک مطالعه سهساله با مشارکت ۱۴۰,۰۰۰ بیمار در حال بررسی است. انتظار میرود نتایج کامل این مطالعه سال آینده منتشر شود و در صورت موفقیت، آزمایش برای یک میلیون نفر دیگر نیز گسترش یابد. این برنامه، گامی مهم در تغییر رویکرد غربالگری سرطان در سطح ملی محسوب میشود.
سر هارپال کومار، رئیس بخش بیوفارما در Grail، نتایج آزمایش را «بسیار قانعکننده» توصیف کرده و تأکید میکند که بسیاری از مرگومیرهای ناشی از سرطان به دلیل تشخیص دیرهنگام اتفاق میافتد. او توضیح میدهد که هدف، تشخیص زودهنگام است تا از درمانهای مؤثرتر و احتمالاً درمان کامل استفاده شود.
نتیجه گیری
آزمایش خون Galleri نویدبخش یک تحول بزرگ در تشخیص سرطان است و میتواند به شناسایی زودهنگام بیش از ۵۰ نوع سرطان کمک کند، از جمله سرطانهایی که تاکنون برنامه غربالگری مشخصی نداشتهاند. با این حال، نیاز به تحقیقات بیشتر برای تعیین تأثیر واقعی بر کاهش مرگ و میر و جلوگیری از تشخیص بیش از حد وجود دارد. اگر این نتایج پایدار باشند، میتوان انتظار داشت که ترکیب این آزمایش با روشهای غربالگری موجود، مسیر پیشگیری و درمان سرطان را بهطور قابل توجهی بهبود بخشد و امید تازهای برای بیماران در سراسر جهان ایجاد کند.
