شیوه زندگی شبزندهداری که بسیاری آن را به دلیل بهرهوری یا خلاقیت انتخاب میکنند، میتواند پیامدهای مهمی برای سلامت قلب داشته باشد. ریتم شبانهروزی بدن، که ساعت زیستی نامیده میشود، نه تنها زمان خواب و بیداری را تعیین میکند، بلکه عملکرد قلب، فشار خون، هورمونها و متابولیسم را نیز تنظیم میکند. وقتی این ریتم با سبک زندگی یا برنامههای روزانه همخوانی نداشته باشد، بدن با استرس و اختلالات فیزیولوژیک مواجه میشود که به تدریج میتواند سلامت قلب را تهدید کند. مطالعهای بزرگ اخیراً نشان داده است که شبزندهداران نسبت به افرادی با خواب و بیداری عادی، سلامت قلبی ضعیفتری دارند و احتمال حمله قلبی یا سکته در آنها افزایش مییابد.
ریتم شبانه روزی و تأثیر آن بر قلب
ریتم شبانهروزی تقریباً ۲۴ ساعته، عملکرد تمام سیستمهای بدن را هماهنگ میکند. این ساعت زیستی، علاوه بر تنظیم خواب، بر ضربان قلب، فشار خون، ترشح هورمونها و متابولیسم تأثیر میگذارد. وقتی شبزندهداران مجبور میشوند صبحها زود بیدار شوند یا برای فعالیتهای اجتماعی و کاری برنامههای روزانه را دنبال کنند، این عدم تطابق با ساعت درونی بدن میتواند منجر به افزایش استرس، اختلالات هورمونی و مشکلات قلبی شود.
علاوه بر این، ریتم شبانهروزی بر فرآیندهای متابولیک مانند تولید انسولین و سوختوساز انرژی تأثیر میگذارد. به همین دلیل، صبحانه خوردن در زمانی که بدن هنوز «شب زیستی» است، میتواند پردازش قند و چربی را دشوار کند و به مرور خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و دیابت را افزایش دهد.
شواهد علمی درباره شب زنده داران و خطرات قلبی
در یک مطالعه بزرگ که بیش از ۳۰۰ هزار بزرگسال میانسال و مسن در بانک اطلاعات سلامت بریتانیا (UK Biobank) را بررسی کرد، پژوهشگران وضعیت شبزندهداری و سلامت قلبی افراد را دنبال کردند. تقریباً ۸٪ از شرکتکنندگان خود را شبزندهدار معرفی کردند، یعنی افرادی که در بعدازظهر یا عصر بیشترین فعالیت را داشتند و دیرتر به خواب میرفتند. حدود یک چهارم شرکتکنندگان سحرخیز بودند و بقیه در سطح متوسط قرار داشتند.
نتایج ۱۴ ساله این مطالعه نشان داد که شبزندهداران در مقایسه با افراد با ریتم خواب متوسط، ۱۶٪ خطر بیشتری برای تجربه اولین حمله قلبی یا سکته دارند. علاوه بر این، بهویژه زنان شبزندهدار سلامت قلبی-عروقی ضعیفتری داشتند و در رعایت هشت عامل کلیدی انجمن قلب آمریکا (فعالیت بدنی، اجتناب از دخانیات، خواب کافی، رژیم غذایی سالم و کنترل فشار خون، کلسترول، قند خون و وزن) نمره پایینتری کسب کردند.
پژوهشگران معتقدند رفتارهای ناسالم مانند سیگار کشیدن، خواب ناکافی و رژیم غذایی نامناسب نقش مهمی در این ارتباط دارند. همچنین فشار روانی ناشی از تلاش برای زندگی در زمانبندی افراد صبحزنده میتواند سطح هورمونهای استرس مانند کورتیزول را افزایش داده و بر سلامت قلب اثر منفی بگذارد.
چالش های متابولیک شب زنده داران
متابولیسم بدن با ساعت زیستی تنظیم میشود. شبزندهداران ممکن است برای صبحانه خوردن یا فعالیت بدنی صبحگاهی در زمان ناسازگار با ریتم خود دچار مشکل شوند. هضم غذاهای پرکالری صبح زود یا ورزش کردن قبل از فعال شدن ساعت داخلی بدن میتواند بهرهوری متابولیک را کاهش دهد و فشار بیشتری بر قلب وارد کند.
همچنین، در شبزندهداری، پیدا کردن گزینههای غذایی سالم دشوارتر میشود. رستورانها و مغازهها اغلب در ساعات شب انتخاب محدودی ارائه میدهند و این میتواند منجر به مصرف غذای ناسالم و افزایش خطر بیماریهای قلبی شود. در طولانیمدت، این اختلالها به فشار خون بالا، افزایش کلسترول و وزن اضافه منجر میشوند که همگی عوامل خطر شناختهشده برای بیماریهای قلبی هستند.
راهکارهای کاهش خطرات برای شب زنده داران
پژوهشگران و متخصصان قلب توصیه میکنند که حتی شبزندهداران نیز میتوانند با رعایت اصول پایهای سلامت قلب، خطرات خود را کاهش دهند:
- ترک سیگار: این اقدام مهمترین و مؤثرترین روش برای محافظت از قلب است.
- رعایت برنامه خواب منظم: حتی اگر کمتر از هفت ساعت کامل بخوابید، حفظ ثبات زمان خواب و بیداری میتواند به تنظیم ریتم شبانهروزی کمک کند.
- فعالیت بدنی منظم: ورزش حتی در ساعات غیرمتعارف نیز میتواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد.
- رژیم غذایی سالم: انتخاب مواد غذایی با کیفیت بالا و محدود کردن مصرف قند و چربیهای ناسالم، سلامت قلب را تقویت میکند.
- تمرکز بر اصول پایه، نه کمال: رعایت هشت عامل کلیدی انجمن قلب آمریکا به جای تلاش برای رعایت کامل تمام نکات، میتواند موثرتر و واقعبینانهتر باشد.
سینا کیانرسی، رهبر مطالعه و پژوهشگر بیمارستان بریگهام و زنان و دانشکده پزشکی هاروارد، تأکید کرده است که چالش اصلی شبزندهداران، تلاش برای هماهنگ شدن با سبک زندگی افرادی است که ریتم خواب عادی دارند. به جای تغییر کامل ریتم، تمرکز بر رفتارهای سالم قلبی میتواند اثرات منفی شبزندهداری را کاهش دهد.
نتیجه گیری
مطالعات اخیر نشان میدهد که شبزندهداری میتواند سلامت قلب را تحت تأثیر قرار دهد و خطر حمله قلبی و سکته را افزایش دهد. دلیل اصلی این ارتباط، ناسازگاری ریتم شبانهروزی بدن با برنامههای روزانه و رفتارهای سبک زندگی ناسالم است. با این حال، رعایت اصول پایه سلامت قلب، خواب منظم، فعالیت بدنی و رژیم غذایی سالم میتواند خطرات ناشی از شبزندهداری را کاهش دهد و به افراد اجازه دهد سبک زندگی خود را بدون تهدید جدی برای قلب ادامه دهند.
پایهایترین نکته این است که روی اصول اولیه تمرکز کنیم و به جای تلاش برای کامل بودن، سلامت قلب را به تدریج تقویت کنیم. این رویکرد میتواند به ویژه برای شبزندهداران که با محدودیتهای ریتم زیستی مواجهاند، حیاتی باشد.
