نمک یکی از مواد ضروری در رژیم غذایی است و سدیم موجود در آن نقش مهمی در عملکرد طبیعی سلول ها، حفظ تعادل مایعات بدن و انتقال پیام های عصبی دارد. با این حال، مصرف بیش از حد نمک مدت ها است که به عنوان یکی از عوامل مهم افزایش فشار خون و بیماری های قلبی عروقی شناخته می شود.
اما آیا کاهش مصرف نمک همیشه بهتر است؟ یک پژوهش جدید از دانشگاه ججیانگ چین نشان می دهد که محدودیت شدید و طولانی مدت نمک نیز ممکن است با اختلالات شناختی و مشکلات حافظه ارتباط داشته باشد. البته این نتیجه فعلا از یک مطالعه حیوانی به دست آمده و به معنای آن نیست که انسان ها باید برای حفظ حافظه نمک بیشتری مصرف کنند.
پژوهش جدید درباره تاثیر مصرف کم و زیاد نمک بر حافظه چه می گوید؟
پژوهشگران دانشگاه ججیانگ در مطالعه ای که در مجله Food Research International منتشر شده، تاثیر رژیم های غذایی کم نمک و پر نمک را بر عملکرد شناختی و ارتباط میان روده و مغز بررسی کردند. این مطالعه به طور ویژه به نقش میکروبیوم روده و مواد شیمیایی تولید شده توسط باکتری های روده توجه داشت.
نکته قابل توجه این است که پژوهشگران از موش هایی استفاده کردند که میکروبیوم روده آنها با نمونه های انسانی بازسازی شده بود. بنابراین، اگرچه این مدل به زیست شناسی انسان نزدیک تر است، هنوز نمی توان نتایج را معادل نتیجه قطعی در انسان دانست.
- هر دو رژیم کم نمک و پر نمک با اختلال در حافظه کاری همراه بودند.
- عملکرد موش ها در آزمون حافظه بازشناسی نیز ضعیف تر شد.
- تغییراتی در ترکیب باکتری های روده مشاهده شد.
- میزان برخی متابولیت های تولید شده توسط میکروب های روده کاهش پیدا کرد.
موش های آزمایشگاهی چه رژیم هایی دریافت کردند؟
برای بررسی دقیق تر اثر میزان نمک، پژوهشگران 32 موش نر سالم را وارد مطالعه کردند. پس از کاهش میکروبیوم طبیعی روده، میکروبیوم به دست آمده از نمونه های مدفوع 10 فرد سالم به آنها منتقل شد.
پس از این مرحله، حیوانات به سه گروه تقسیم شدند و به مدت 14 هفته رژیم های غذایی متفاوتی دریافت کردند. این طراحی به پژوهشگران اجازه داد اثر مصرف معمول، بسیار کم و بسیار زیاد نمک را در شرایط کنترل شده مقایسه کنند.
- گروه مصرف معمول: رژیم حاوی 0.5 درصد نمک
- گروه کم نمک: رژیم حاوی 0.1 درصد نمک
- گروه پر نمک: رژیم حاوی 8 درصد نمک
این رژیم ها شرایط آزمایشگاهی بودند و نباید آنها را مستقیما با میزان نمکی که انسان در رژیم روزانه خود دریافت می کند مقایسه کرد.
چرا مصرف کم نمک ممکن است با اختلال حافظه ارتباط داشته باشد؟
یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش، تغییر در محور «روده، متابولیت و مغز» بود. میلیاردها میکروب موجود در دستگاه گوارش علاوه بر نقش در هضم غذا، مواد مختلفی تولید می کنند که می توانند با سیستم ایمنی، سوخت و ساز و عملکرد مغز ارتباط داشته باشند.
در رژیم کم نمک، پژوهشگران کاهش فعالیت متابولیکی میکروب های روده و کاهش برخی اسیدهای چرب کوتاه زنجیر را مشاهده کردند. این تغییرات می توانند یکی از مسیرهایی باشند که از طریق آنها تغییر رژیم غذایی بر عملکرد مغز تاثیر می گذارد.
- کاهش پروپیونات و بوتیرات در هر دو گروه کم نمک و پر نمک مشاهده شد.
- در گروه کم نمک، کاهش استات و ایزوبوتیرات نیز اهمیت داشت.
- اختلال شناختی در گروه کم نمک بدون افزایش قابل تشخیص التهاب سیستمیک مشاهده شد.
- پژوهشگران این یافته ها را بیشتر به کاهش تولید متابولیت های میکروبی مرتبط دانستند.
مصرف زیاد نمک چگونه می تواند به مغز آسیب بزند؟
اثر رژیم پر نمک در این مطالعه کاملا مشابه رژیم کم نمک نبود. در گروهی که نمک زیادی دریافت می کردند، علاوه بر تغییر میکروبیوم روده، نشانه هایی از افزایش فعالیت های التهابی نیز مشاهده شد.
این یافته با مجموعه ای از پژوهش های پیشین درباره ارتباط رژیم پر نمک، تغییرات میکروبیوم و اختلالات شناختی همخوانی دارد. در این مطالعه جدید نیز رژیم پر نمک با افزایش برخی میکروب های مرتبط با التهاب و افزایش سیتوکین های التهابی در گردش خون همراه بود.
- افزایش برخی باکتری های مرتبط با وضعیت التهابی
- افزایش سیتوکین های التهابی در خون
- تغییرات گسترده در سوخت و ساز چربی ها
- کاهش برخی متابولیت های مفید میکروبی
تغییرات هیپوکامپ چه ارتباطی با حافظه داشت؟
پژوهشگران علاوه بر بررسی رفتار حیوانات، تغییرات ایجاد شده در هیپوکامپ را نیز بررسی کردند. هیپوکامپ یکی از بخش های مهم مغز در فرایند یادگیری و تشکیل و تثبیت خاطرات است.
در هر دو گروه کم نمک و پر نمک، سطح برخی پروتئین های مرتبط با عملکرد سیناپس ها کاهش پیدا کرد. همچنین فعالیت CREB که در فرایندهای مرتبط با شکل گیری حافظه و سازگاری سلول های عصبی نقش دارد، کاهش یافت.
- کاهش پروتئین SYN1
- کاهش پروتئین PSD95
- کاهش BDNF
- کاهش فعال شدن CREB
این تغییرات می توانند توضیحی برای عملکرد ضعیف تر حیوانات در آزمون های حافظه باشند، اما هنوز مشخص نیست همین مکانیسم دقیقا در انسان نیز رخ می دهد یا خیر.
برای سلامت مغز و بدن چقدر نمک مناسب است؟
تعادل غذایی اهمیت بیشتری از حذف افراطی یک ماده غذایی دارد. سدیم یک ماده معدنی ضروری است و بدن برای عملکرد طبیعی اعصاب و سلول ها به آن نیاز دارد، اما مقدار مورد نیاز بدن با مقدار نمکی که بسیاری از افراد از طریق غذاهای فرآوری شده دریافت می کنند تفاوت زیادی دارد.
برای داشتن رژیم متعادل، توجه به منبع سدیم و مجموع دریافت روزانه آن اهمیت دارد. بسیاری از غذاهای فرآوری شده، سوسیس و کالباس، تنقلات شور، برخی نان ها، سس ها و غذاهای آماده می توانند مقدار قابل توجهی سدیم داشته باشند.
- مصرف نمک را به کمتر از 5 گرم در روز محدود کنید.
- برچسب مواد غذایی را برای بررسی میزان سدیم بخوانید.
- مصرف غذاهای فوق فرآوری شده و تنقلات بسیار شور را کاهش دهید.
- رژیم غذایی متنوعی شامل سبزیجات، میوه ها، حبوبات و غذاهای کم فرآوری شده داشته باشید.
نتیجه گیری
پژوهش جدید دانشگاه ججیانگ نشان می دهد که در یک مدل حیوانی دارای میکروبیوم انسانی، هم رژیم بسیار کم نمک و هم رژیم بسیار پر نمک با اختلال در حافظه و تغییرات محور روده و مغز همراه بوده اند.
با این حال، این یافته به معنای آن نیست که مصرف کم نمک در انسان مستقیما باعث کاهش حافظه می شود. پژوهشگران نیز بر نیاز به مطالعات آینده برای تعیین پایین ترین سطح ایمن مصرف نمک و بررسی نقش متابولیت های میکروبی تاکید کرده اند.
در شرایط فعلی، بهترین رویکرد رعایت تعادل است: نه مصرف افراطی نمک و نه محدودیت شدید و خودسرانه آن. توصیه عمومی سازمان جهانی بهداشت برای بزرگسالان، مصرف کمتر از 5 گرم نمک در روز است.
