زمستان فقط با کاهش دما و کوتاه شدن روزها همراه نیست؛ بدن انسان نیز برای سازگاری با شرایط آب و هوایی جدید، تغییرات مختلفی را تجربه می کند. از خشکی پوست و لب ها گرفته تا درد مفاصل، حساسیت دندان ها و تغییر در میزان ادرار، همگی می توانند تحت تاثیر سرما و کاهش رطوبت هوا قرار بگیرند.
بعضی از این تغییرات واکنش های طبیعی بدن به شرایط محیطی هستند و با چند مراقبت ساده برطرف می شوند. با این حال، گاهی علائم زمستانی می توانند مشکلات زمینه ای را تشدید کنند یا نشانه ای از یک بیماری باشند. در ادامه با ۱۳ تغییر مهم بدن در فصل زمستان و راهکارهای مراقبت از سلامت در روزهای سرد آشنا می شوید.
1. خشکی دهان و کاهش رطوبت مخاط دهان
یکی از تغییرات رایج در زمستان، احساس خشکی دهان و گلو است. کاهش رطوبت هوا، استفاده از وسایل گرمایشی و تنفس از راه دهان هنگام گرفتگی بینی می توانند این وضعیت را تشدید کنند. کاهش بزاق فقط باعث احساس تشنگی نمی شود؛ بلکه ممکن است احتمال پوسیدگی دندان و عفونت های دهانی را نیز افزایش دهد.
برای کاهش خشکی دهان می توانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید.
- از آدامس یا آبنبات بدون قند برای تحریک ترشح بزاق استفاده کنید.
- در صورت نیاز، از دستگاه بخور برای افزایش رطوبت محیط کمک بگیرید.
- مصرف نوشیدنی های کافئین دار را در صورت تشدید خشکی دهان محدود کنید.
2. افزایش حساسیت و درد دندان در هوای سرد
اگر هنگام نفس کشیدن در هوای سرد یا نوشیدن آب خنک دندان هایتان درد می گیرند، ممکن است با حساسیت دندانی مواجه باشید. هوای سرد می تواند حساسیت دندان هایی را که مینای آن ها فرسوده شده یا ریشه آن ها در معرض محیط قرار گرفته است، بیشتر نمایان کند. البته درد دندان همیشه ناشی از سرما نیست و پوسیدگی، مشکلات لثه یا ترک خوردگی دندان نیز می توانند عامل آن باشند.
برای مراقبت از دندان ها در زمستان، استفاده از خمیردندان مخصوص دندان های حساس و مسواک نرم توصیه می شود. اگر درد شدید، مداوم یا محدود به یک دندان باشد، مراجعه به دندان پزشک اهمیت دارد.
3. تغییر و افزایش قند خون
هوای سرد می تواند کنترل قند خون را برای افراد مبتلا به دیابت دشوارتر کند. استرس ناشی از سرما، ابتلا به بیماری های فصلی، کاهش فعالیت بدنی و تغییر عادت های غذایی از عواملی هستند که ممکن است بر سطح گلوکز خون تاثیر بگذارند. به همین دلیل، مراقبت از دیابت در فصل زمستان اهمیت بیشتری پیدا می کند.
افراد مبتلا به دیابت بهتر است در روزهای سرد، قند خون خود را طبق برنامه درمانی کنترل کنند، فعالیت بدنی متناسب داشته باشند و از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سرما خودداری کنند. همچنین نباید دوز دارو یا انسولین را بدون مشورت پزشک تغییر دهند.
4. افزایش وزن و تغییر عادت های غذایی
کوتاه شدن روزها، کاهش فعالیت در فضای باز و تمایل بیشتر به مصرف غذاهای پرکالری می توانند زمینه افزایش وزن را در زمستان فراهم کنند. در این فصل، برخی افراد زمان بیشتری را در خانه می گذرانند و تحرک روزانه آن ها کاهش پیدا می کند. البته افزایش وزن در زمستان یک اتفاق قطعی نیست و به سبک زندگی، تغذیه و میزان فعالیت هر فرد بستگی دارد.
برای جلوگیری از افزایش وزن ناخواسته، بهتر است فعالیت بدنی را در برنامه روزانه حفظ کنید، مصرف میوه و سبزیجات را افزایش دهید و میان وعده های سالم را جایگزین خوراکی های پرکالری کنید.
5. افزایش مصرف انرژی برای حفظ دمای بدن
بدن برای حفظ دمای داخلی خود در هوای سرد، سازوکارهای مختلفی را فعال می کند. لرز کردن یکی از این واکنش هاست که با انقباض سریع عضلات، به تولید گرما کمک می کند. همچنین بافتی به نام چربی قهوه ای می تواند با مصرف انرژی و تولید گرما در تنظیم دمای بدن نقش داشته باشد.
با این حال، افزایش مصرف انرژی در سرما به معنای کاهش وزن خودکار نیست. شدت این واکنش به دمای محیط، مدت مواجهه با سرما و شرایط جسمانی افراد بستگی دارد و قرار گرفتن عمدی در معرض سرمای شدید روش ایمنی برای لاغری محسوب نمی شود.
6. خشکی، خارش و ترک خوردن پوست
یکی از شناخته شده ترین تغییرات بدن در زمستان، خشکی پوست است. هوای سرد و کم رطوبت بیرون، همراه با هوای گرم و خشک داخل خانه، باعث می شود پوست رطوبت بیشتری از دست بدهد. در نتیجه ممکن است احساس کشیدگی، خارش، پوسته پوسته شدن و حتی ترک های دردناک در پوست ایجاد شود.
برای پیشگیری از این مشکل، استفاده از مرطوب کننده های مناسب، حمام کوتاه با آب ولرم و پوشاندن قسمت های در معرض سرما توصیه می شود. بهتر است بلافاصله پس از شست و شو از کرم مرطوب کننده استفاده کنید تا رطوبت پوست حفظ شود.
7. افزایش احتمال حملات میگرن
تغییرات آب و هوایی می توانند در برخی افراد مستعد، محرک حملات میگرن باشند. افت دما، تغییر فشار هوا، باد سرد و خشکی محیط از عواملی هستند که ممکن است با شروع سردرد ارتباط داشته باشند. البته تاثیر آب و هوا بر میگرن در همه افراد یکسان نیست و پژوهش ها نیز ارتباط قطعی و یکسانی را برای تمام بیماران نشان نداده اند.
برای مدیریت بهتر میگرن، خواب منظم، نوشیدن آب کافی و پرهیز از حذف وعده های غذایی اهمیت دارد. ثبت زمان سردرد و شرایط آب و هوایی نیز به شناسایی محرک های شخصی کمک می کند.
8. گرفتگی و سفت شدن عضلات
در هوای سرد، بدن برای حفظ گرما ممکن است عضلات را بیشتر منقبض کند. از طرف دیگر، کاهش تحرک و نشستن طولانی مدت در خانه می تواند باعث افزایش احساس گرفتگی و خشکی عضلات شود. این وضعیت به ویژه در ناحیه گردن، شانه ها و کمر بیشتر احساس می شود.
انجام حرکات کششی ملایم، گرم نگه داشتن بدن و داشتن فعالیت بدنی منظم می تواند به کاهش این ناراحتی کمک کند. پیش از انجام ورزش در فضای باز نیز بهتر است بدن را به تدریج گرم کنید.
9. تشدید درد و خشکی مفاصل در افراد مبتلا به آرتروز
برخی افراد مبتلا به آرتروز در روزهای سرد و مرطوب، درد و خشکی بیشتری در مفاصل خود احساس می کنند. تغییرات فشار هوا، کاهش فعالیت بدنی و حساسیت بیشتر بافت های اطراف مفصل از توضیحاتی هستند که برای این وضعیت مطرح شده اند؛ هرچند ارتباط دقیق سرما با درد مفاصل هنوز به طور کامل مشخص نشده است.
استفاده از لباس گرم، کمپرس گرم، تمرینات ملایم و حفظ وزن مناسب می تواند به کنترل علائم کمک کند. در صورت افزایش تورم یا درد مداوم مفاصل، بررسی پزشکی ضروری است.
10. خشکی چشم و تحریک سطح چشم
هوای سرد و کم رطوبت، باد و جریان مستقیم هوای گرم وسایل گرمایشی می توانند باعث افزایش تبخیر لایه اشکی شوند. در نتیجه، بعضی افراد در زمستان احساس سوزش، خارش، قرمزی یا وجود جسم خارجی در چشم دارند. استفاده طولانی مدت از نمایشگرها و لنزهای تماسی نیز ممکن است این علائم را تشدید کند.
برای کاهش خشکی چشم، از قرار گرفتن مستقیم در معرض باد و هوای گرم خودداری کنید، هنگام کار با نمایشگر به چشم ها استراحت دهید و در صورت نیاز با مشورت داروساز یا چشم پزشک از اشک مصنوعی مناسب استفاده کنید.
11. نمایان تر شدن خطوط و چین و چروک پوست
در فصل زمستان ممکن است خطوط ظریف صورت و چین و چروک های اطراف چشم و لب بیشتر به چشم بیایند. دلیل اصلی این اتفاق معمولا کاهش رطوبت پوست و ضعیف شدن سد دفاعی آن است. وقتی پوست آب کافی نداشته باشد، انعطاف پذیری ظاهری آن کاهش پیدا می کند و خطوط سطحی برجسته تر دیده می شوند.
این تغییر لزوما به معنای افزایش سرعت پیری پوست نیست. استفاده از مرطوب کننده، محافظت از پوست در برابر باد سرد و مصرف ضدآفتاب در روزهای آفتابی زمستان به حفظ سلامت و شادابی پوست کمک می کند.
12. تشدید علائم آسم و مشکلات تنفسی
هوای سرد و خشک می تواند مجاری تنفسی را تحریک کند و در افراد مبتلا به آسم باعث بروز علائمی مانند سرفه، خس خس سینه و تنگی نفس شود. تنفس سریع هوای سرد، به ویژه هنگام ورزش در فضای باز، ممکن است احتمال تحریک راه های هوایی را افزایش دهد. آلودگی هوا، دود وسایل گرمایشی و گرد و غبار محیط های بسته نیز می توانند این وضعیت را تشدید کنند.
13. افزایش دفعات ادرار در هوای سرد
آیا متوجه شده اید که در روزهای سرد بیشتر از فصل های گرم به سرویس بهداشتی مراجعه می کنید؟ این اتفاق در برخی افراد به پدیده ای به نام ادرارآوری ناشی از سرما (Cold Diuresis) مربوط می شود. هنگام مواجهه با سرما، رگ های خونی سطحی منقبض می شوند تا گرمای بدن حفظ شود. در نتیجه، خون بیشتری به سمت بخش های مرکزی بدن هدایت می شود و کلیه ها ممکن است با افزایش دفع آب، به تنظیم حجم خون کمک کنند.
این وضعیت معمولا طبیعی و موقتی است؛ با این حال، اگر تکرر ادرار با سوزش، درد، تشنگی غیرعادی یا بیدار شدن مکرر در شب همراه باشد، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.
چگونه در فصل زمستان از سلامت بدن مراقبت کنیم؟
تغییرات بدن در زمستان همیشه نشانه بیماری نیستند، اما بی توجهی به آن ها می تواند بعضی مشکلات را تشدید کند. رعایت چند عادت ساده به حفظ سلامت جسمانی و کاهش عوارض ناشی از سرما کمک می کند:
- آبرسانی کافی: حتی اگر در زمستان کمتر احساس تشنگی می کنید، نوشیدن آب را فراموش نکنید.
- مراقبت از پوست: استفاده منظم از مرطوب کننده و پرهیز از حمام طولانی با آب داغ به حفظ رطوبت پوست کمک می کند.
- فعالیت بدنی منظم: ورزش در فضای بسته یا محیط های مناسب می تواند از کاهش تحرک در زمستان جلوگیری کند.
- تغذیه متعادل: مصرف سبزیجات، میوه ها، پروتئین و مواد غذایی مغذی به حفظ عملکرد طبیعی بدن کمک می کند.
- تنظیم رطوبت محیط: استفاده اصولی از دستگاه بخور می تواند خشکی هوای داخل خانه را کاهش دهد. البته مخزن دستگاه باید مرتب تمیز شود.
- خواب کافی: حفظ برنامه خواب منظم به عملکرد بهتر سیستم ایمنی و سلامت عمومی کمک می کند.
جمع بندی
زمستان علاوه بر تغییرات آب و هوایی، شرایط متفاوتی برای عملکرد بدن ایجاد می کند. خشکی پوست و دهان، افزایش حساسیت دندان، تغییر قند خون، درد مفاصل، تحریک چشم ها و تشدید برخی مشکلات تنفسی از جمله تغییراتی هستند که ممکن است در این فصل تجربه شوند.
شناخت این تغییرات به شما کمک می کند میان واکنش های طبیعی بدن و علائم هشداردهنده تفاوت قائل شوید. مهم تر از همه، نباید هر علامتی را صرفا به سردی هوا نسبت داد. اگر مشکلی شدید، مداوم یا غیرعادی است، بررسی آن توسط پزشک بهترین راه برای پیشگیری از عوارض احتمالی خواهد بود.
