ویروس نیپا (NiV) یکی از پاتوژنهای نادر اما بسیار خطرناک زیستوحشزایی است که میتواند از حیوانات به انسان و حتی بین انسانها منتقل شود. این ویروس با نرخ مرگومیر بالا و علائم شدید عصبی و تنفسی، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب میشود. در ژانویه ۲۰۲۶، هند وقوع دو مورد تأییدشده NiV در ایالت بنگال غربی را اعلام کرد. این رویداد یادآور اهمیت نظارت مستمر، آموزش بهداشت عمومی و اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت در جلوگیری از شیوعهای گسترده است.
شرح وضعیت شیوع اخیر
در تاریخ ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶، مرکز ملی IHR هند، سازمان جهانی بهداشت (WHO) را از دو مورد تأییدشده ویروس نیپا در ایالت بنگال غربی مطلع کرد. هر دو مورد از کارکنان بخش بهداشت و درمان یک بیمارستان خصوصی در شهر باراسات بودند.
- تأیید آزمایشگاهی: مؤسسه ملی ویروسشناسی در پونه، ابتلا را در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶ با تستهای RT-PCR و ELISA تأیید کرد.
- وضعیت بیماران: یک بیمار همچنان تحت تهویه مکانیکی بود و بیمار دیگر که دچار علائم عصبی شدید شده بود، بهبود یافت.
- ردیابی تماسها: بیش از ۱۹۰ نفر از افرادی که با بیماران در تماس بودند شناسایی و آزمایش شدند و نتایج منفی بود.
این شیوع سومین مورد NiV در بنگال غربی پس از سالهای ۲۰۰۱ و ۲۰۰۷ است و مقامات بهداشتی با اجرای پروتکلهای پیشگیری و کنترل عفونت (IPC) و نظارت تقویتشده، اقدامات خود را ادامه میدهند.
اپیدمیولوژی و ویژگی های ویروس نیپا
ویروس نیپا یک بیماری زیستوحشزایی است که میتواند از حیوانات آلوده مانند خفاشهای میوهای یا مواد غذایی آلوده منتقل شود. همچنین انتقال مستقیم انسان به انسان از طریق تماس نزدیک با مایعات بدن مبتلایان امکانپذیر است.
- دوره کمون: معمولاً ۳ تا ۱۴ روز و در برخی موارد نادر تا ۴۵ روز.
- علائم اولیه: تب، سردرد، درد عضلانی، گلودرد و استفراغ.
- علائم پیشرفته: سرگیجه، خوابآلودگی، تغییر سطح هوشیاری، انسفالیت، تشنج و نارسایی حاد تنفسی.
- نرخ مرگومیر: بین ۴۰ تا ۷۵ درصد بسته به تواناییهای محلی در مدیریت بالینی.
ویروس NiV در انسان میتواند بدون علامت یا به شکل شدیدترین عفونت تنفسی و عصبی ظاهر شود و از این رو تشخیص سریع و اقدامات حمایتی حیاتی است.
اقدامات بهداشت عمومی و کنترل عفونت
پس از تأیید موارد NiV، مقامات بهداشتی هند مجموعهای از اقدامات را اجرا کردند:
- ردیابی و آزمایش تماسها: شناسایی افراد در تماس با بیماران و آزمایش آنها با تجهیزات BSL‑3.
- تقویت سیستمهای نظارتی: ایجاد زیرساختهای تشخیص سریع در آزمایشگاههای مرجع و آزمایشگاههای سیار.
- آموزش و اطلاعرسانی: آگاهسازی جامعه و کارکنان بهداشت و درمان درباره علائم، نحوه انتقال و پیشگیری.
- اقدامات پیشگیری در مراکز درمانی: استفاده از ماسکهای پزشکی، محافظ چشم، دستکش و گانهای مقاوم در برابر مایعات؛ ایزوله کردن بیماران مشکوک و تأییدشده.
- پشتیبانی WHO: ارائه راهنمایی، اطلاعرسانی و ارزیابی خطر، نظارت بر الگوهای شیوع و ارائه کمک در مدیریت آزمایشگاهی و بالینی.
پیشگیری از انتقال ویروس نیپا
کاهش خطر انتقال از حیوان به انسان
- جلوگیری از دسترسی خفاشها به شیره نخل و میوههای تازه.
- جوشاندن شیره نخل و شستن کامل میوهها قبل از مصرف.
- دور ریختن میوههای آلوده یا با آثار گاز گرفتن خفاشها.
- اجتناب از مناطق محل استراحت خفاشها.
کاهش خطر انتقال انسان به انسان
- پرهیز از تماس نزدیک بدون محافظت با افراد مبتلا.
- شستشوی مکرر دستها و رعایت بهداشت فردی.
- ردیابی و پایش افرادی که با بیماران در تماس بودهاند.
کنترل عفونت در مراکز درمانی
- رعایت استانداردهای پیشگیری و کنترل عفونت توسط پرسنل بهداشتی و مراقبتی.
- ایزوله بیماران و استفاده از تجهیزات محافظتی مناسب هنگام تولید آئروسل.
- مدیریت نمونههای انسانی و حیوانی توسط کارکنان آموزشدیده و در آزمایشگاههای مناسب.
ارزیابی ریسک و چشمانداز جهانی
- سطح زیرملی (هند): متوسط، به دلیل خطر انتقال محدود و عدم وجود دارو یا واکسن.
- سطح ملی و منطقهای: پایین، زیرا شیوع محدود و ردیابی سریع موارد مؤثر بوده است.
- سطح جهانی: پایین، هیچ موردی خارج از هند گزارش نشده است.
شیوع NiV معمولاً در فصل فعالیت خفاشها و با ارتباطات فرهنگی و سنتی، مانند مصرف شیره نخل خام، رخ میدهد. هند از تجربه و توانایی بالایی در مدیریت شیوعهای گذشته برخوردار است و تیمهای پاسخ سریع (RRT) و آزمایشگاههای مرجع این کشور قابلیت واکنش سریع را دارند.
نتیجه گیری
ویروس نیپا یک تهدید جدی با نرخ مرگومیر بالا و قابلیت انتقال انسان به انسان است که نیازمند نظارت دقیق، آموزش جامعه و اجرای دقیق اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت است. شیوع اخیر در بنگال غربی نشان داد که تشخیص سریع، ردیابی تماسها و مراقبت حمایتی میتواند از گسترش ویروس جلوگیری کند. رعایت توصیههای WHO و همکاری بین بخشی در قالب رویکرد «یک سلامت» (One Health) کلید مدیریت موفق این بیماری است. افزایش آگاهی عمومی و آمادهسازی مراکز درمانی از مهمترین اقدامات برای کاهش مرگ و میر و جلوگیری از شیوع گسترده است.
