وقتی صحبت از اضافه وزن و چاقی می شود، معمولا اولین عددی که بررسی می کنیم وزن یا شاخص توده بدنی، یعنی BMI است. اما وزن به تنهایی نمی تواند نشان دهد چربی بدن در کجا تجمع پیدا کرده است. محل تجمع چربی اهمیت زیادی دارد و چربی انباشته شده در ناحیه شکم، به ویژه چربی احشایی، با افزایش خطر برخی بیماری های متابولیک و قلبی عروقی ارتباط دارد.
به همین دلیل، اندازه گیری دور کمر می تواند اطلاعات مهمی را در کنار وزن و BMI در اختیار پزشک قرار دهد.
چرا اندازه دور کمر اهمیت دارد؟
دور کمر تا حدی می تواند میزان چربی تجمع یافته در ناحیه شکم را نشان دهد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که چربی شکمی، به ویژه چربی احشایی که اطراف اندام های داخلی قرار می گیرد، از نظر متابولیک فعال است و با مقاومت به انسولین، دیابت نوع 2 و بیماری های قلبی عروقی ارتباط دارد. البته دور کمر به تنهایی ابزار تشخیص یک بیماری نیست و نباید آن را جایگزین ارزیابی پزشکی دانست. با این حال، اندازه گیری آن ساده، کم هزینه و قابل تکرار است و می تواند در کنار سایر شاخص ها تصویر دقیق تری از وضعیت سلامت فرد ایجاد کند.
بر اساس یافته های پژوهشی، اندازه گیری دور کمر می تواند برای شناسایی افرادی که ممکن است با خطرات مرتبط با چربی اضافی بدن مواجه باشند، اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد.
چرا BMI به تنهایی کافی نیست؟
شاخص توده بدنی یا BMI از تقسیم وزن بر مجذور قد به دست می آید و سال ها یکی از رایج ترین روش ها برای دسته بندی وزن افراد بوده است. با وجود کاربرد آن در مطالعات جمعیتی و ارزیابی های پزشکی، BMI محدودیت های مهمی دارد.
این شاخص نمی تواند تفاوت میان چربی، عضله و استخوان را مشخص کند و همچنین اطلاعاتی درباره محل تجمع چربی در بدن ارائه نمی دهد. در نتیجه، ممکن است دو فرد BMI یکسانی داشته باشند، اما میزان چربی شکمی و خطرات متابولیک آنها متفاوت باشد.
به همین دلیل، در ارزیابی اضافه وزن و چاقی بهتر است BMI به تنهایی مورد استفاده قرار نگیرد و شاخص هایی مانند دور کمر نیز در نظر گرفته شوند.
اندازه دور کمر چگونه به ارزیابی خطر کمک می کند؟
دور کمر بیشتر از آنکه فقط یک عدد درباره اندازه بدن باشد، می تواند نشانه ای از میزان تجمع چربی در ناحیه شکم باشد. افزایش چربی شکمی با افزایش احتمال اختلالات متابولیک و بیماری های قلبی عروقی ارتباط دارد.
البته این ارتباط به معنی آن نیست که هر فردی با دور کمر بالا حتما به بیماری مبتلا خواهد شد. عوامل دیگری مانند سن، جنس، سابقه خانوادگی، سطح فعالیت بدنی، تغذیه و وضعیت سلامت عمومی نیز اهمیت دارند.
بنابراین، دور کمر باید به عنوان یکی از اجزای یک ارزیابی کامل تر در نظر گرفته شود.
برخی از خطرات مرتبط با چربی اضافی شکمی عبارتند از:
- افزایش احتمال مقاومت به انسولین و دیابت نوع 2
- افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی
- افزایش احتمال فشار خون بالا
- ارتباط با اختلالات متابولیک و سندرم متابولیک
- افزایش خطر برخی بیماری های مزمن و بعضی انواع سرطان
اندازه گیری دقیق دور کمر چگونه انجام می شود؟
برای اینکه اندازه گیری دور کمر قابل اعتماد باشد، روش انجام آن اهمیت دارد. اندازه لباس یا حدس زدن اندازه شکم نمی تواند جایگزین اندازه گیری با متر شود.
بهتر است اندازه گیری در شرایط مشابه و با استفاده از یک متر نواری انعطاف پذیر انجام شود. همچنین محل قرار گرفتن متر باید در اندازه گیری های مختلف یکسان باشد، زیرا تغییر محل اندازه گیری می تواند نتیجه را تغییر دهد.
برای اندازه گیری استاندارد، معمولا توصیه می شود:
- فرد صاف بایستد و پاهای خود را در وضعیت طبیعی قرار دهد.
- متر نواری را به صورت افقی دور شکم قرار دهد.
- متر نباید آنقدر سفت باشد که پوست را تحت فشار قرار دهد و نباید آنقدر شل باشد که از بدن فاصله بگیرد.
- اندازه گیری در پایان یک بازدم طبیعی انجام شود.
- محل دقیق اندازه گیری مطابق روش مورد استفاده توسط پزشک یا مرکز درمانی ثابت نگه داشته شود.
روش های مختلفی برای تعیین محل اندازه گیری دور کمر وجود دارد، بنابراین هنگام مقایسه اعداد بهتر است از یک روش استاندارد و ثابت استفاده شود.
آیا فقط دور کمر برای تشخیص چاقی کافی است؟
دور کمر یک شاخص مفید است، اما به تنهایی نمی تواند وضعیت سلامت فرد را مشخص کند.
پزشکان معمولا برای ارزیابی چاقی و خطرات مرتبط با آن، مجموعه ای از اطلاعات را بررسی می کنند. این اطلاعات می تواند شامل BMI، دور کمر، سابقه پزشکی، فشار خون، قند خون، چربی های خون، سطح فعالیت بدنی و سایر عوامل خطر باشد. در برخی شرایط، نسبت دور کمر به قد یا نسبت دور کمر به باسن نیز می تواند اطلاعات تکمیلی ارائه دهد.
بنابراین، بهتر است دور کمر را یک ابزار ساده برای تکمیل ارزیابی بدانیم، نه یک معیار مستقل برای تشخیص بیماری.
چه افرادی باید بیشتر به اندازه دور کمر توجه کنند؟
اندازه گیری دور کمر می تواند برای بسیاری از بزرگسالان مفید باشد، اما در افرادی که اضافه وزن دارند یا عوامل خطر متابولیک دارند، اهمیت بیشتری پیدا می کند.
همچنین ممکن است فردی BMI طبیعی داشته باشد اما چربی زیادی در ناحیه شکم تجمع پیدا کرده باشد. به همین دلیل، وزن طبیعی همیشه به معنای پایین بودن خطر متابولیک نیست. از سوی دیگر، آستانه های مربوط به دور کمر برای همه افراد یکسان نیست و می تواند با توجه به جنس، قومیت و دستورالعمل مورد استفاده متفاوت باشد.
به همین دلیل، تفسیر عدد دور کمر باید در کنار سایر ویژگی های فرد انجام شود.
نتیجه گیری
اندازه دور کمر یکی از ساده ترین شاخص هایی است که می تواند اطلاعاتی درباره تجمع چربی در ناحیه شکم و خطرات احتمالی مرتبط با آن ارائه دهد. با این حال، استفاده از آن در کنار BMI و سایر اطلاعات سلامت، تصویر دقیق تری ایجاد می کند.
BMI همچنان در بسیاری از ارزیابی های پزشکی و پژوهشی کاربرد دارد، اما محدودیت های آن باعث شده است متخصصان به شاخص هایی مانند دور کمر و نسبت دور کمر به قد نیز توجه بیشتری داشته باشند. در نهایت، هدف از اندازه گیری دور کمر صرفا رسیدن به یک عدد کمتر نیست؛ مهم تر از آن، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و کمک به پیشگیری از بیماری های مزمن است.
اگر اندازه دور کمر افزایش پیدا کرده یا همراه با اضافه وزن، فشار خون بالا، افزایش قند خون یا سایر عوامل خطر باشد، ارزیابی پزشکی می تواند به شناسایی دقیق تر وضعیت سلامت کمک کند.
