کشف مسیر جدید برای مهار گسترش سرطان سینه سه گانه منفی؛ امید تازه برای یک سرطان تهاجمی

پژوهشگران استرالیایی یک مسیر مولکولی جدید را شناسایی کرده اند که می تواند در گسترش و متاستاز سرطان سینه سه گانه منفی نقش داشته باشد. این یافته ممکن است در آینده به شناسایی بیمارانی کمک کند که از یک گروه خاص از داروهای ضد سرطان سود می برند.

در این مطالعه، پژوهشگران روی مولکولی به نام miR-342 و مسیر سلولی E2F تمرکز کردند. نتایج نشان داد تومورهای سه گانه منفی با سطح پایین miR-342 و فعالیت بالای مسیر E2F، توانایی بیشتری برای رشد در نقاط دیگر بدن دارند.

مهم تر اینکه در مدل های پیش بالینی، افزایش miR-342 و همچنین استفاده از داروی پالپوسیکلیب توانست رشد متاستاز را کاهش دهد. با این حال، این نتایج هنوز به معنی کشف یک درمان قطعی یا تایید استفاده از پالپوسیکلیب برای همه بیماران مبتلا به سرطان سینه سه گانه منفی نیست. این پژوهش در ۲۱ اوت ۲۰۲۶ در مجله EMBO Molecular Medicine منتشر شده است.

سرطان سینه سه گانه منفی چیست؟

سرطان سینه سه گانه منفی یا TNBC یکی از زیرگروه های سرطان سینه است که از نظر زیستی با بسیاری از انواع دیگر این بیماری تفاوت دارد. در این نوع سرطان، سلول های تومور فاقد گیرنده استروژن، گیرنده پروژسترون و همچنین گیرنده HER2 هستند. به همین دلیل، برخی از درمان های هدفمند و هورمونی که برای انواع دیگر سرطان سینه استفاده می شوند، در TNBC کاربرد ندارند.

TNBC حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد سرطان سینه را تشکیل می دهد و به دلیل رفتار تهاجمی تر و تمایل بیشتر به گسترش به اندام های دیگر، یکی از چالش های مهم در درمان سرطان سینه محسوب می شود. با این حال، TNBC یک بیماری کاملا یکسان نیست و از نظر ویژگی های مولکولی میان تومورهای مختلف تفاوت های قابل توجهی وجود دارد. همین تفاوت ها اهمیت پیدا کردن نشانگرهای زیستی برای انتخاب درمان مناسب را بیشتر می کند.

پژوهشگران چه مولکولی را شناسایی کردند؟

در این مطالعه، miR-342 به عنوان یکی از عوامل مهم در مهار گسترش سرطان سینه سه گانه منفی شناسایی شد. miR-342 نوعی microRNA است، یعنی مولکول کوچکی که می تواند فعالیت تعدادی از ژن ها و مسیرهای سلولی را تنظیم کند.

پژوهشگران دریافتند که miR-342 به صورت مستقیم و غیر مستقیم تعدادی از اجزای مسیر E2F را سرکوب می کند. E2F مجموعه ای از عوامل تنظیم کننده رونویسی است که در کنترل چرخه سلولی و تکثیر سلول ها نقش دارد. وقتی فعالیت این مسیر افزایش پیدا کند، می تواند به رشد و بقای سلول های سرطانی کمک کند.

بررسی نمونه های سرطان سینه نیز نشان داد کاهش فعالیت مرتبط با miR-342 و افزایش فعالیت مسیر E2F با ویژگی های متاستاتیک و پیامدهای نامطلوب تر در TNBC ارتباط دارد.

کاهش miR-342 چگونه می تواند به متاستاز کمک کند؟

متاستاز زمانی اتفاق می افتد که سلول های سرطانی از تومور اولیه جدا شوند، وارد جریان خون یا سیستم لنفاوی شوند و در اندام های دیگر بدن مستقر شوند. اما رسیدن سلول سرطانی به یک اندام جدید به تنهایی کافی نیست؛ این سلول ها باید بتوانند در محیط جدید زنده بمانند و دوباره شروع به رشد کنند.

پژوهش جدید نشان می دهد miR-342 می تواند در همین مرحله نقش مهمی داشته باشد. زمانی که سطح این مولکول پایین باشد، فعالیت E2F افزایش پیدا می کند و سلول های سرطانی پراکنده شده می توانند توان بیشتری برای رشد در محل جدید پیدا کنند.

در مقابل، بازگرداندن miR-342 در مدل های آزمایشگاهی و حیوانی توانست رشد متاستاتیک سرطان را کاهش دهد. این اثر در مدل های مختلف TNBC، از جمله مدل های دارای سیستم ایمنی و مدل های پیوند تومور، مشاهده شد.

نقش مسیر E2F در این کشف چیست؟

E2F را می توان یکی از بخش های کلیدی این شبکه مولکولی دانست. این مسیر با کنترل فعالیت ژن های مرتبط با چرخه سلولی، به سلول ها اجازه می دهد وارد مراحل مختلف رشد و تقسیم شوند.

پژوهشگران با استفاده از روش های چندلایه ژنومی و مولکولی دریافتند که miR-342 می تواند چندین عضو مسیر E2F را همزمان تحت تاثیر قرار دهد. در این میان، E2F1 نیز یکی از اهداف مستقیم miR-342 بود.

این یافته اهمیت دارد، زیرا اثر miR-342 ظاهرا فقط به خاموش کردن یک ژن محدود نمی شود. این مولکول می تواند چندین بخش از یک شبکه سلولی را همزمان تحت تاثیر قرار دهد و در نتیجه فعالیت کلی مسیر E2F را کاهش دهد.

آیا داروی پالپوسیکلیب می تواند برای این سرطان استفاده شود؟

یکی از جذاب ترین بخش های این تحقیق مربوط به داروی پالپوسیکلیب (Palbociclib) است. این دارو یک مهارکننده CDK4/6 است و در درمان برخی از سرطان های سینه پیشرفته با گیرنده هورمونی مثبت کاربرد دارد.

CDK4 و CDK6 در کنترل چرخه سلولی نقش دارند. مهار این آنزیم ها می تواند فسفریلاسیون پروتئین RB را کاهش دهد و در ادامه فعالیت مسیرهای وابسته به E2F را محدود کند. به همین دلیل، پژوهشگران بررسی کردند که آیا پالپوسیکلیب می تواند اثری مشابه کاهش فعالیت E2F ایجاد کند یا خیر.

نتایج آزمایش ها نشان داد پالپوسیکلیب در مدل های TNBC دارای سطح پایین miR-342 توانست رشد متاستازهای از قبل ایجاد شده را کاهش دهد. این یافته نشان می دهد ممکن است زیرگروهی از بیماران TNBC، بر اساس ویژگی های مولکولی تومور خود، در آینده از مهارکننده های CDK4/6 سود ببرند.

آیا پالپوسیکلیب اکنون درمان سرطان سینه سه گانه منفی است؟

خیر. این نکته از مهم ترین بخش های خبر است.

نتایج فعلی مربوط به مطالعات پیش بالینی است و اثربخشی پالپوسیکلیب برای درمان TNBC در این مطالعه روی بیماران به صورت یک کارآزمایی بالینی اثبات نشده است. بنابراین نمی توان بر اساس این پژوهش توصیه کرد که بیماران مبتلا به سرطان سینه سه گانه منفی این دارو را دریافت کنند.

پژوهشگران نیز تاکید کرده اند که مرحله بعدی، اعتبارسنجی این یافته ها در مدل های پیش بالینی بیشتر و سپس حرکت به سمت کارآزمایی های بالینی است. بنابراین هنوز مشخص نیست آیا نتیجه مشاهده شده در مدل های آزمایشگاهی و حیوانی با همان میزان اثربخشی در بدن انسان نیز تکرار خواهد شد یا خیر.

اندازه گیری miR-342 چه کمکی به درمان سرطان سینه می کند؟

یکی از کاربردهای احتمالی این کشف، استفاده از miR-342 به عنوان یک نشانگر زیستی برای شناسایی زیرگروهی از بیماران TNBC است.

اگر مطالعات آینده نشان دهند که سطح پایین miR-342 و فعالیت بالای E2F می تواند پاسخ به مهارکننده های CDK4/6 را پیش بینی کند، پزشکان در آینده ممکن است بتوانند بیماران را بر اساس ویژگی های مولکولی تومور دسته بندی کنند و درمان را متناسب با زیست شناسی سرطان انتخاب کنند.

این رویکرد با مفهوم پزشکی شخصی سازی شده هماهنگ است؛ یعنی به جای اینکه یک دارو برای تمام بیماران مبتلا به یک عنوان کلی از سرطان تجویز شود، ویژگی های مولکولی تومور نیز در تصمیم گیری درمانی مورد توجه قرار گیرد. البته برای تبدیل این ایده به یک آزمایش تشخیصی معتبر، مطالعات بالینی بیشتری لازم است.

چرا جلوگیری از متاستاز اهمیت زیادی دارد؟

یکی از بزرگ ترین چالش های سرطان سینه زمانی ایجاد می شود که سلول های سرطانی از محل اولیه خود به اندام های دیگر بدن منتقل شوند. سرطان سینه متاستاتیک معمولا نیازمند درمان های سیستمیک و طولانی مدت است و کنترل بیماری در این مرحله دشوارتر می شود.

پژوهش جدید نیز دقیقا روی همین مرحله تمرکز دارد. در مدل های آزمایشگاهی و حیوانی، افزایش miR-342 یا مهار مسیر مرتبط با E2F با پالپوسیکلیب، رشد سلول های سرطانی پراکنده شده را کاهش داد. این موضوع نشان می دهد که هدف قرار دادن فرآیند رشد متاستاتیک می تواند در کنار کنترل تومور اولیه، یک مسیر مهم برای تحقیقات آینده باشد.

نتیجه گیری

مطالعه جدید منتشر شده در EMBO Molecular Medicine یک شبکه مولکولی به نام miR-342-E2F را به توانایی متاستاز در سرطان سینه سه گانه منفی مرتبط کرده است. در مدل های پیش بالینی، افزایش miR-342 و استفاده از پالپوسیکلیب توانست رشد متاستاتیک را کاهش دهد.

اهمیت اصلی این کشف در این است که شاید در آینده بتوان بیماران TNBC را بر اساس سطح miR-342 و فعالیت E2F دسته بندی کرد و برای گروهی که ویژگی های مناسب دارند، از مهارکننده های CDK4/6 استفاده کرد.

با این حال، هنوز نمی توان این یافته را یک درمان تایید شده برای سرطان سینه سه گانه منفی دانست. آزمایش های بالینی و مطالعات انسانی برای مشخص شدن ایمنی، اثربخشی و بهترین روش استفاده از این رویکرد ضروری هستند. در حال حاضر، این تحقیق بیشتر از آنکه خبر از یک درمان آماده بدهد، یک مسیر امیدوارکننده برای توسعه درمان های شخصی سازی شده و مهار متاستاز در TNBC معرفی می کند.