بیماری لثه و دیابت نوع ۲ چه ارتباطی دارند؟ هشدار درباره افزایش خطر ابتلا به دیابت

سلامت دهان و دندان فقط به داشتن دندان های سالم و لبخندی زیبا محدود نمی شود. تحقیقات جدید نشان می دهند وضعیت لثه ها می تواند اطلاعات مهمی درباره سلامت عمومی بدن ارائه دهد. نتایج یک بررسی گسترده نشان داده است افرادی که به بیماری شدید لثه یا پریودنتیت مبتلا هستند، ممکن است در آینده بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار داشته باشند.

محققان با بررسی مطالعات انجام شده در کشورهای مختلف دریافتند بیماری شدید لثه و حتی از دست دادن کامل دندان ها با افزایش خطر تشخیص دیابت نوع ۲ ارتباط دارد. البته این یافته به معنای آن نیست که بیماری لثه مستقیما باعث دیابت می شود، بلکه نشان دهنده ارتباط مهمی میان سلامت دهان، التهاب مزمن و وضعیت متابولیک بدن است.

ارتباط بیماری لثه و دیابت نوع ۲ چیست؟

ارتباط میان دیابت و سلامت دهان موضوع تازه ای نیست و مطالعات متعددی در سال های گذشته آن را بررسی کرده اند. آنچه تحقیقات جدید را مهم تر می کند، شواهد بیشتر درباره دوطرفه بودن این ارتباط است. به بیان ساده، دیابت می تواند احتمال بروز یا تشدید بیماری لثه را افزایش دهد و از سوی دیگر، بیماری شدید لثه نیز با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه است.

محققان موسسه دانشگاهی Egas Moniz در پرتغال با بررسی داده های ۲۸ مطالعه از ۱۶ کشور، ارتباط میان بیماری های پریودنتال و ابتلا به دیابت نوع ۲ را ارزیابی کردند. بخشی از داده ها مربوط به حدود ۲۹ هزار نفر بود که برای دوره هایی بین ۵ تا ۲۰ سال تحت پیگیری قرار گرفته بودند.

نتایج نشان داد افرادی که در ابتدای مطالعات به پریودنتیت مبتلا بودند، در مقایسه با افراد دارای لثه سالم، حدود ۱۸ تا ۲۵ درصد بیشتر با تشخیص جدید دیابت نوع ۲ مواجه شدند. این یافته ها نشان می دهند وضعیت سلامت لثه می تواند یکی از عوامل قابل توجه هنگام ارزیابی خطر ابتلا به دیابت باشد.

از دست دادن دندان ها چه ارتباطی با دیابت دارد؟

از دست دادن دندان ممکن است نتیجه مجموعه ای از عوامل مانند بیماری پیشرفته لثه، پوسیدگی شدید، افزایش سن، مصرف دخانیات یا دسترسی محدود به خدمات دندان پزشکی باشد. به همین دلیل، پژوهشگران هنگام بررسی ارتباط سلامت دهان با بیماری های عمومی بدن، تعداد دندان های باقی مانده را نیز مورد توجه قرار می دهند.

در مطالعه جدید، بی دندانی کامل نیز با افزایش احتمال تشخیص دیابت نوع ۲ در آینده ارتباط داشت. افرادی که تمام دندان های خود را از دست داده بودند، حدود ۳۰ درصد بیشتر از افراد دارای دندان در معرض تشخیص این بیماری قرار داشتند.

محققان تاکید می کنند این ارتباط به تنهایی اثبات نمی کند که از دست دادن دندان مستقیما باعث دیابت می شود. عواملی مانند سن، سبک زندگی، رژیم غذایی، چاقی، مصرف دخانیات و شرایط اقتصادی و اجتماعی نیز می توانند بر هر دو وضعیت تاثیر داشته باشند.

پریودنتیت چیست و چه علائمی دارد؟

پریودنتیت شکل پیشرفته بیماری لثه است که در آن التهاب و عفونت به بافت های نگهدارنده دندان آسیب می رساند. اگر این بیماری درمان نشود، به مرور می تواند باعث تحلیل لثه و استخوان اطراف دندان، لق شدن دندان ها و در نهایت از دست دادن آن ها شود.

مشکل اینجاست که بیماری لثه همیشه با درد شدید شروع نمی شود و ممکن است فرد برای مدت طولانی متوجه پیشرفت آن نشود. به همین دلیل، خونریزی یا تورم مداوم لثه نباید صرفا یک اتفاق بی اهمیت هنگام مسواک زدن تلقی شود.

از مهم ترین علائم بیماری لثه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان
• قرمز و متورم شدن لثه ها
• عقب رفتن یا پس رفتن لثه
• بوی بد مداوم دهان
• ایجاد فاصله میان دندان ها
• لق شدن دندان ها
• درد یا حساسیت هنگام جویدن

وجود این نشانه ها به معنای ابتلای قطعی به دیابت نیست، اما می تواند دلیلی برای مراجعه به دندان پزشک و بررسی دقیق تر سلامت دهان باشد.

چرا بیماری لثه ممکن است با دیابت مرتبط باشد؟

یکی از توضیحاتی که پژوهشگران برای ارتباط میان پریودنتیت و دیابت مطرح می کنند، التهاب مزمن است. بیماری شدید لثه می تواند باعث ایجاد یک وضعیت التهابی طولانی مدت شود و تاثیر آن ممکن است فقط به محیط دهان محدود نماند.

هنگامی که بافت لثه آسیب می بیند، محصولات باکتریایی و مولکول های مرتبط با التهاب می توانند با بدن تعامل داشته باشند و التهاب سیستمیک را افزایش دهند. التهاب مزمن نیز یکی از عواملی است که با اختلال در عملکرد انسولین و مقاومت به انسولین ارتباط دارد.

مقاومت به انسولین زمانی ایجاد می شود که سلول های بدن پاسخ مناسبی به انسولین نمی دهند. در نتیجه، تنظیم قند خون دشوارتر می شود و در صورت ادامه این وضعیت، احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ افزایش پیدا می کند.

با این حال، این سازوکار هنوز به این معنا نیست که پریودنتیت به تنهایی عامل ایجاد دیابت است. دیابت نوع ۲ بیماری پیچیده ای است که عواملی مانند ژنتیک، اضافه وزن، میزان فعالیت بدنی، رژیم غذایی و سن نیز در ایجاد آن نقش دارند.

دیابت چگونه سلامت لثه و دندان را تحت تاثیر قرار می دهد؟

ارتباط میان این دو بیماری فقط از سمت لثه به دیابت نیست. بالا بودن طولانی مدت قند خون نیز می تواند شرایط را برای ایجاد و تشدید مشکلات دهان و دندان فراهم کند. به همین دلیل، کنترل قند خون بخشی مهم از مراقبت های سلامت دهان در افراد مبتلا به دیابت محسوب می شود.

قند خون بالا می تواند عملکرد سیستم ایمنی و توانایی بدن برای مقابله با بعضی عفونت ها را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین ترمیم بافت ها ممکن است کندتر انجام شود و التهاب لثه شدیدتر یا ماندگارتر شود.

افراد مبتلا به دیابت، به ویژه در صورت کنترل نامناسب قند خون، ممکن است بیشتر با مشکلات زیر مواجه شوند:

• التهاب و بیماری شدید لثه
• خشکی دهان
• افزایش احتمال بعضی عفونت های دهانی
• کندتر شدن ترمیم زخم ها
• مشکلات مربوط به دندان و بافت های اطراف آن
• تشدید پریودنتیت در صورت کنترل نامناسب قند خون

آیا بیماری لثه نشانه ابتلا به دیابت است؟

داشتن بیماری لثه به این معنا نیست که فرد حتما به دیابت نوع ۲ مبتلا شده یا در آینده به آن مبتلا خواهد شد. نتایج مطالعات جمعیتی، افزایش خطر آماری را نشان می دهند و نمی توان از آن ها برای تشخیص یک فرد استفاده کرد.

با این حال، پریودنتیت شدید در کنار سایر عوامل خطر می تواند دلیلی برای توجه بیشتر به وضعیت متابولیک فرد باشد. سابقه خانوادگی دیابت، اضافه وزن یا چاقی، کم تحرکی، فشار خون بالا و افزایش سن از جمله عواملی هستند که در ارزیابی خطر دیابت مورد توجه قرار می گیرند.

در صورت وجود عوامل خطر، پزشک ممکن است آزمایش هایی مانند قند خون ناشتا یا HbA1c را برای بررسی وضعیت قند خون درخواست کند. تشخیص دیابت باید بر اساس معیارهای پزشکی و آزمایش های معتبر انجام شود و مشاهده وضعیت لثه به تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

نقش دندان پزشکان در تشخیص زودهنگام دیابت

یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، نقش احتمالی دندان پزشکان در شناسایی افرادی است که ممکن است در معرض خطر بیشتر دیابت قرار داشته باشند. بسیاری از افراد به طور منظم به دندان پزشک مراجعه می کنند و همین موضوع فرصتی برای مشاهده تغییرات سلامت دهان فراهم می کند.

اگر فردی به پریودنتیت شدید مبتلا باشد و همزمان سایر عوامل خطر دیابت را داشته باشد، دندان پزشک می تواند او را برای بررسی بیشتر به پزشک ارجاع دهد. این همکاری میان دندان پزشکی و پزشکی عمومی می تواند به تشخیص زودهنگام بعضی موارد دیابت یا پیش دیابت کمک کند.

از سوی دیگر، افرادی که قبلا دیابت آن ها تشخیص داده شده است نیز باید سلامت لثه و دندان خود را جدی بگیرند و معاینات منظم دندان پزشکی را بخشی از برنامه مراقبتی خود بدانند.

چگونه از بیماری لثه پیشگیری کنیم؟

بخش قابل توجهی از بیماری های لثه با رعایت بهداشت مناسب دهان، مراجعه منظم به دندان پزشک و کنترل عوامل خطر قابل پیشگیری یا مدیریت هستند. درمان زودهنگام التهاب لثه نیز می تواند مانع پیشرفت آن به مراحل شدیدتر بیماری پریودنتال شود.

در کنار مراقبت های دندان پزشکی، کنترل وزن، فعالیت بدنی، رژیم غذایی متعادل و ترک دخانیات نیز می توانند هم برای سلامت متابولیک و هم برای سلامت دهان مفید باشند. بنابراین بهترین رویکرد، توجه همزمان به سلامت عمومی بدن و سلامت دهان است.

مهم ترین اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:

• مسواک زدن منظم و صحیح
• تمیز کردن فضای بین دندان ها با نخ دندان یا ابزار مناسب
• مراجعه دوره ای به دندان پزشک
• درمان زودهنگام التهاب و خونریزی لثه
• پرهیز از مصرف دخانیات
• کنترل مناسب قند خون در افراد مبتلا به دیابت
• رعایت رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم

جمع بندی

یافته های جدید نشان می دهند بیماری شدید لثه و از دست دادن دندان ها می توانند با افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده ارتباط داشته باشند. در مطالعات بررسی شده، پریودنتیت با افزایش حدود ۱۸ تا ۲۵ درصدی و بی دندانی کامل با افزایش حدود ۳۰ درصدی خطر تشخیص دیابت نوع ۲ همراه بوده است.

این اعداد به معنای آن نیستند که بیماری لثه مستقیما باعث دیابت می شود، اما شواهد موجود بار دیگر نشان می دهند سلامت دهان و سلامت عمومی بدن را نمی توان کاملا جدا از یکدیگر در نظر گرفت. مراقبت از لثه ها، مراجعه منظم به دندان پزشک و بررسی عوامل خطر دیابت می تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات و پیشگیری از عوارض جدی تر کمک کند.