مقاومت آنتی بیوتیکی یکی از مهم ترین تهدیدهای سلامت در قرن بیست و یکم به شمار می رود و هر سال جان میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد. در سال های اخیر، بیشتر تحقیقات روی نقش بیمارستان ها، مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها و دامداری ها متمرکز بوده است، اما اکنون پژوهش های جدید نشان می دهند که حیوانات خانگی نیز ممکن است در چرخه انتقال بعضی از باکتری های مقاوم نقش داشته باشند.
مطالعه ای تازه که با بررسی صدها نمونه ژنتیکی از حیوانات در کشورهای مختلف انجام شده، نشان می دهد برخی سویه های خطرناک باکتری های مقاوم در سگ ها، گربه ها و اسب ها شباهت بسیار زیادی با سویه های مشاهده شده در بیماران انسانی دارند. البته پژوهشگران تاکید می کنند که این یافته ها به معنای انتقال قطعی بیماری از حیوان خانگی به انسان نیست، بلکه نشان دهنده احتمال انتقال متقابل و لزوم انجام تحقیقات بیشتر است.
باکتری آسینتوباکتر بومانی چیست؟
آسینتوباکتر بومانی یکی از خطرناک ترین باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک در جهان محسوب می شود. این باکتری بیشتر به دلیل ایجاد عفونت های بیمارستانی شناخته می شود و می تواند بیمارانی را که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، به شدت درگیر کند.
سازمان جهانی بهداشت این باکتری را در فهرست پاتوژن های دارای اولویت بحرانی قرار داده است، زیرا بسیاری از سویه های آن در برابر چندین گروه آنتی بیوتیکی، حتی داروهای موسوم به آنتی بیوتیک های خط آخر، مقاومت نشان داده اند. این باکتری می تواند باعث عفونت خون، ذات الریه، عفونت زخم، عفونت ادراری و عفونت های مرتبط با تجهیزات پزشکی شود.
در سال های اخیر، پژوهشگران علاوه بر بیمارستان ها، حضور این باکتری را در حیوانات نیز بررسی کرده اند تا مسیرهای احتمالی انتقال آن را بهتر شناسایی کنند.
پژوهش جدید درباره انتقال باکتری بین انسان و حیوانات
گروهی از پژوهشگران دانشگاه کشاورزی نانجینگ، موسسه فناوری ووهو و دانشگاه طب چینی نانجینگ، یکی از جامع ترین بررسی های ژنتیکی این باکتری را انجام داده اند. هدف آن ها بررسی این موضوع بود که آیا حیوانات مختلف می توانند در انتشار سویه های مقاوم نقش داشته باشند یا خیر.
پژوهشگران اطلاعات ژنتیکی ۵۰۹ نمونه از باکتری آسینتوباکتر بومانی را که از حیوانات در ۱۷ کشور جمع آوری شده بود، بررسی کردند. این نمونه ها از ۳۳ گونه جانوری، از جمله گربه، سگ، اسب، دام، طیور و حیات وحش به دست آمده بودند. سپس این داده ها با هزاران نمونه انسانی از همان مناطق مقایسه شد.
نتایج نشان داد که بعضی از سویه های موجود در حیوانات خانگی از نظر ژنتیکی شباهت بسیار زیادی با سویه های مشاهده شده در بیماران انسانی دارند؛ موضوعی که احتمال انتقال متقابل را تقویت می کند.
چرا حیوانات خانگی بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند؟
تا چند سال پیش تصور می شد که دام ها و طیور مهم ترین منبع انتشار باکتری های مقاوم هستند، زیرا در بعضی کشورها مصرف آنتی بیوتیک در دامپروری گسترده است. اما نتایج این مطالعه تصویر متفاوتی ارائه داد.
پژوهشگران مشاهده کردند که سویه های جدا شده از دام ها، طیور و حیات وحش معمولا مقاومت کمتری داشتند و از نظر ژنتیکی فاصله بیشتری با سویه های انسانی نشان می دادند. در مقابل، نمونه های مربوط به سگ ها، گربه ها و اسب ها شباهت بسیار بیشتری با نمونه های انسانی داشتند.
این موضوع احتمالا به دلیل تماس نزدیک حیوانات خانگی با انسان ها است. زندگی در یک محیط مشترک، تماس روزانه، خوابیدن در کنار صاحب حیوان و استفاده از فضاهای مشترک، فرصت بیشتری برای جابه جایی باکتری ها فراهم می کند.
مهم ترین یافته های پژوهش
نتایج این مطالعه نشان می دهد که حیوانات خانگی می توانند میزبان بعضی از خطرناک ترین سویه های مقاوم باشند. البته این یافته ها به معنای بیمار بودن همه حیوانات خانگی یا خطر قطعی برای صاحبان آن ها نیست.
مهم ترین نتایج پژوهش عبارتند از:
- بررسی ۵۰۹ نمونه ژنتیکی از ۱۷ کشور جهان
- مطالعه ۳۳ گونه مختلف جانوری
- شباهت ژنتیکی بیش از ۹۹ درصد بعضی سویه های گربه و سگ با نمونه های انسانی
- شناسایی کلون بین المللی ST25 در چندین گونه حیوان خانگی
- مشاهده ژن های مقاومت به کارباپنم ها در بعضی نمونه های حیوانات خانگی
- مقاومت بسیار کمتر در نمونه های مربوط به دام، طیور و حیات وحش
این یافته ها نشان می دهند که بررسی نقش حیوانات خانگی در زنجیره انتقال مقاومت آنتی بیوتیکی اهمیت بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرده است.
آیا صاحبان حیوانات خانگی باید نگران باشند؟
پژوهشگران به طور صریح تاکید کرده اند که این مطالعه ثابت نمی کند یک سگ یا گربه مشخص، باکتری را به صاحب خود منتقل کرده است. آنچه مشاهده شده، شباهت ژنتیکی بسیار زیاد میان سویه های انسانی و حیوانی است که احتمال وجود مسیر انتقال را مطرح می کند.
بنابراین، صاحبان حیوانات خانگی نباید دچار نگرانی یا ترس غیر منطقی شوند. بیشتر حیوانات خانگی سالم هیچ مشکلی برای افراد سالم ایجاد نمی کنند و فواید نگهداری از آن ها برای سلامت روان، کاهش استرس و افزایش فعالیت بدنی نیز در مطالعات مختلف اثبات شده است.
با این حال، افراد دارای نقص ایمنی، بیماران سرطانی، دریافت کنندگان پیوند عضو، سالمندان و نوزادان بهتر است هنگام تماس با حیوانات خانگی، اصول بهداشتی را با دقت بیشتری رعایت کنند.
چگونه می توان خطر انتقال باکتری ها از حیوانات خانگی را کاهش داد؟
رعایت چند اصل ساده بهداشتی می تواند احتمال انتقال بسیاری از میکروب ها میان انسان و حیوانات را کاهش دهد. این توصیه ها نه تنها درباره آسینتوباکتر بومانی، بلکه درباره بسیاری از بیماری های مشترک انسان و حیوان کاربرد دارند.
مهم ترین اقدامات پیشگیرانه شامل موارد زیر است:
- شستن دست ها پس از تماس با حیوان خانگی
- مراجعه منظم به دامپزشک برای معاینه حیوان
- مصرف آنتی بیوتیک برای حیوان فقط با تجویز دامپزشک
- جلوگیری از مصرف خودسرانه داروهای انسانی برای حیوانات
- تمیز نگه داشتن محل زندگی، ظرف غذا و وسایل حیوان
- مراقبت بیشتر از افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف
- ضد عفونی کردن زخم های ناشی از گاز گرفتن یا خراش حیوان
کارشناسان همچنین توصیه می کنند در صورت مشاهده علائم عفونت در حیوان یا انسان، درمان به موقع انجام شود تا احتمال گسترش باکتری های مقاوم کاهش یابد.
چرا مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها همچنان بزرگ ترین عامل خطر است؟
اگرچه این مطالعه توجه ها را به نقش حیوانات خانگی جلب کرده است، اما پژوهشگران تاکید می کنند که مهم ترین عامل گسترش مقاومت آنتی بیوتیکی همچنان مصرف نادرست آنتی بیوتیک ها در انسان، دامپزشکی و کشاورزی است.
مصرف دارو بدون تجویز پزشک، قطع زودهنگام درمان، استفاده از آنتی بیوتیک برای بیماری های ویروسی و مصرف غیر ضروری این داروها، فرصت بیشتری برای مقاوم شدن باکتری ها فراهم می کند. به همین دلیل، سازمان های بین المللی سلامت همچنان بر مدیریت صحیح مصرف آنتی بیوتیک و اجرای برنامه های نظارت بر مقاومت میکروبی تاکید دارند.
همچنین توسعه داروهای جدید، افزایش نظارت بر مصرف آنتی بیوتیک ها و همکاری میان پزشکان، دامپزشکان و متخصصان محیط زیست از مهم ترین راهکارهای مقابله با این بحران جهانی محسوب می شود.
جمع بندی
پژوهش جدید درباره باکتری آسینتوباکتر بومانی نشان می دهد که حیوانات خانگی، به ویژه سگ ها و گربه ها، ممکن است نقش مهم تری از آنچه پیش تر تصور می شد، در چرخه انتقال بعضی از باکتری های مقاوم به دارو داشته باشند. شباهت ژنتیکی بالای سویه های موجود در حیوانات خانگی و بیماران انسانی، ضرورت انجام مطالعات بیشتر را نشان می دهد، اما هنوز مدرکی مبنی بر انتقال مستقیم این باکتری از یک حیوان خانگی مشخص به یک فرد مشخص وجود ندارد.
کارشناسان تاکید می کنند که صاحبان حیوانات خانگی نباید دچار نگرانی غیر ضروری شوند. رعایت اصول بهداشتی، مراجعه منظم به دامپزشک، مصرف مسئولانه آنتی بیوتیک ها و افزایش آگاهی عمومی، موثرترین راهکارها برای کاهش خطر انتقال باکتری های مقاوم هستند. مقاومت آنتی بیوتیکی مسئله ای جهانی است و کنترل آن نیازمند همکاری هم زمان نظام سلامت، دامپزشکی، پژوهشگران و شهروندان خواهد بود.
