آنتی بیوتیک سفپیم و افزایش خطر مرگ؛ یافته های جدید درباره ایمنی یک داروی پرکاربرد

سفپیم یکی از آنتی بیوتیک های وسیع الطیف از خانواده سفالوسپورین های نسل چهارم است که برای درمان برخی عفونت های جدی باکتریایی مورد استفاده قرار می گیرد. این دارو به ویژه در شرایطی که احتمال عفونت ناشی از باکتری های گرم منفی وجود دارد، می تواند در درمان بیماران بستری نقش مهمی داشته باشد.

با این حال، یک مطالعه جدید که در سپتامبر ۲۰۲۶ در JAMA Network Open منتشر شده، بار دیگر موضوع ایمنی سفپیم را مورد توجه قرار داده است. پژوهشگران با بررسی ۱۱۰ کارآزمایی بالینی تصادفی شده، ارتباط میان مصرف سفپیم و مرگ و میر را با سایر آنتی بیوتیک های بتا لاکتام مقایسه کردند.

نکته مهم این است که نتایج این مطالعه به معنای آن نیست که سفپیم به طور قطعی باعث مرگ بیماران می شود. پژوهشگران از وجود یک «سیگنال بالقوه افزایش مرگ و میر» صحبت کرده اند و تأکید کرده اند که این یافته باید در تصمیم گیری های بالینی و تحقیقات آینده مورد توجه قرار گیرد.

سفپیم چیست و برای چه بیماری هایی استفاده می شود؟

سفپیم یک سفالوسپورین نسل چهارم است که طیف اثر نسبتاً گسترده ای علیه بسیاری از باکتری های گرم منفی و برخی باکتری های گرم مثبت دارد. به همین دلیل، در بیمارانی که با عفونت های جدی مواجه هستند یا احتمال مقاومت باکتریایی مطرح است، ممکن است به عنوان بخشی از درمان آنتی بیوتیکی استفاده شود.

این دارو در شرایط مختلف بالینی کاربرد دارد و انتخاب آن به نوع عفونت، عامل بیماری زا، الگوی مقاومت باکتریایی و وضعیت بیمار بستگی دارد. بنابراین، صرف مشاهده یک ارتباط آماری میان سفپیم و مرگ و میر به این معنا نیست که باید مصرف آن در همه بیماران متوقف شود.

از جمله شرایطی که سفپیم ممکن است در آنها مورد استفاده قرار گیرد، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• برخی عفونت های شدید باکتریایی
• ذات الریه باکتریایی
• عفونت های دستگاه ادراری
• مننژیت باکتریایی
• نوتروپنی تب دار در شرایط بالینی مناسب

مطالعه جدید درباره سفپیم چه چیزی نشان داد؟

مطالعه جدید، یکی از جامع ترین بررسی های انجام شده درباره ارتباط سفپیم و مرگ و میر است. پژوهشگران ۱۱۰ کارآزمایی بالینی تصادفی شده را که در مجموع ۲۲۶۰۸ بیمار را شامل می شد، بررسی کردند. از این تعداد، ۱۱۷۲۶ نفر سفپیم و ۱۰۸۸۲ نفر یک آنتی بیوتیک بتا لاکتام دیگر دریافت کرده بودند.

نتایج کلی نشان داد که مرگ و میر در گروه دریافت کننده سفپیم اندکی بیشتر از گروه مقایسه بود. با این حال، اندازه این تفاوت در تحلیل کلی نسبتاً کوچک بود و فاصله اطمینان آماری نیز اهمیت دارد.

بر اساس داده های این مطالعه:

• ۷۷۸ نفر از ۱۱۷۲۶ بیمار دریافت کننده سفپیم فوت کردند که معادل ۶.۶ درصد بود.
• در گروه دریافت کننده سایر آنتی بیوتیک های بتا لاکتام، ۶۷۴ نفر از ۱۰۸۸۲ بیمار فوت کردند که معادل ۶.۲ درصد بود.
• افزایش مطلق خطر مرگ حدود ۰.۴ واحد درصد بود.
• نسبت شانس مرگ در تحلیل کلی ۱.۱۰ با فاصله اعتبار ۹۵ درصدی ۰.۹۸ تا ۱.۲۴ گزارش شد.

به زبان ساده، اختلاف مشاهده شده در کل گروه حدود ۴ مورد مرگ بیشتر به ازای هر ۱۰۰۰ بیمار بود. پژوهشگران همچنین بر اساس این اختلاف، تعداد مورد نیاز برای آسیب را حدود ۲۲۷ نفر برآورد کردند.

آیا خطر مرگ در بزرگسالان بیشتر بود؟

یکی از نکات قابل توجه در این بررسی، تفاوت نتایج میان گروه های سنی بود. در تحلیل زیرگروه ها، سیگنال افزایش مرگ و میر در بزرگسالان بیشتر دیده شد، در حالی که در کودکان شواهدی مبنی بر افزایش یا کاهش مشخص خطر مرگ در مقایسه با سایر بتا لاکتام ها مشاهده نشد.

این یافته با یک مرور سیستماتیک قبلی درباره مصرف سفپیم در کودکان نیز تا حدی همخوانی دارد. در آن بررسی، که ۱۷ مطالعه و ۱۲۸۵ کودک را شامل می شد، تفاوت معناداری در مرگ و میر میان سفپیم و آنتی بیوتیک های مقایسه ای مشاهده نشد. البته نویسندگان همان مطالعه نیز به محدودیت های روش شناختی و ناهمگونی مطالعات اشاره کرده بودند.

با وجود این، مطالعه جدید علت دقیق تفاوت مشاهده شده میان بزرگسالان و کودکان را مشخص نکرده است. بنابراین نمی توان صرفا بر اساس این داده ها توضیح قطعی برای این تفاوت ارائه کرد.

در کدام عفونت ها ارتباط بیشتری مشاهده شد؟

پژوهشگران علاوه بر بررسی کلی مرگ و میر، نتایج را در برخی شرایط بالینی نیز بررسی کردند. این تحلیل ها نشان دادند که سیگنال افزایش خطر در بعضی از گروه های بیماری بیشتر مشاهده شده است.

در متن مطالعه، افزایش احتمالی شانس مرگ در برخی شرایط به این شکل گزارش شده است:

• ۱۹ درصد در نوتروپنی تب دار
• ۱۹ درصد در عفونت های شدید باکتریایی
• ۱۱ درصد در ذات الریه
• ۱۰ درصد در مننژیت
• ۳۳ درصد در عفونت های دستگاه ادراری

این اعداد به معنای آن نیستند که سفپیم در این بیماری ها به همین میزان باعث مرگ می شود. آنها بیانگر برآوردهای مربوط به ارتباط میان دریافت سفپیم و مرگ و میر در زیرگروه های مورد بررسی هستند و باید با توجه به نوع مطالعه و محدودیت های آماری تفسیر شوند.

نوتروپنی تب دار چیست؟

نوتروپنی تب دار یکی از شرایط مهمی است که در بیماران مبتلا به کاهش شدید نوتروفیل ها، به ویژه برخی بیماران تحت درمان های سرطان، مشاهده می شود. نوتروفیل ها بخش مهمی از سیستم ایمنی در مقابله با عفونت های باکتریایی هستند و کاهش آنها می تواند احتمال بروز عفونت شدید را افزایش دهد.

در چنین شرایطی، تب ممکن است تنها نشانه قابل توجه یک عفونت جدی باشد. به همین دلیل، شروع سریع درمان مناسب اهمیت زیادی دارد و انتخاب آنتی بیوتیک باید بر اساس وضعیت بیمار، خطر مقاومت میکروبی و دستورالعمل های بالینی انجام شود.

سفپیم همچنان در برخی شرایط می تواند یکی از گزینه های درمانی باشد و یافته های مطالعه جدید به خودی خود به معنای کنار گذاشتن این دارو نیست.

جمع بندی

نتایج این مطالعه به معنی ممنوع شدن یا بی فایده بودن سفپیم نیست. خود نویسندگان مطالعه نیز تأکید کرده اند که یافته ها نباید به عنوان دلیلی برای حذف کامل سفپیم از درمان تلقی شوند. در عوض، این نتایج می تواند ضرورت بررسی دقیق تر نقش این دارو، انتخاب بیمار مناسب و بهینه سازی نحوه مصرف آن را مطرح کند.

موضوع ایمنی سفپیم البته جدید نیست. پیش از این نیز مطالعات و متاآنالیزهایی درباره احتمال افزایش مرگ و میر مرتبط با این دارو منتشر شده بود. برای مثال، یک متاآنالیز در سال ۲۰۱۷ در بیماران مبتلا به نوتروپنی تب دار، افزایش مرگ و میر در گروه دریافت کننده سفپیم را گزارش کرد.

در مقابل، یک تحلیل گسترده تر از سوی پژوهشگران سازمان غذا و داروی آمریکا در سال ۲۰۱۰، پس از بررسی داده های منتشر شده و منتشر نشده، افزایش آماری معناداری در مرگ و میر بیماران دریافت کننده سفپیم پیدا نکرد.

این تفاوت میان مطالعات نشان می دهد که موضوع همچنان نیازمند تفسیر دقیق و بررسی بیشتر است.