آیا ویتامین B12 باعث سرطان می شود؟ بررسی ارتباط ویتامین B12 با خطر سرطان

ویتامین B12 یکی از ویتامین های ضروری برای بدن است و نقش مهمی در ساخت DNA، تولید گلبول های قرمز و عملکرد طبیعی سیستم عصبی دارد. با این حال، در سال های اخیر پژوهش هایی منتشر شده اند که میان سطح بالای B12 در خون و برخی سرطان ها ارتباط آماری پیدا کرده اند.

اما این یافته به این معنا نیست که مصرف ویتامین B12 باعث سرطان می شود. مسئله اصلی این است که افزایش B12 ممکن است در بعضی افراد نتیجه تغییرات ایجاد شده در بدن به دلیل بیماری باشد، نه علت ایجاد آن. بررسی پژوهش های جدید نشان می دهد رابطه میان B12 و سرطان بسیار پیچیده تر از یک رابطه مستقیم علت و معلولی است.

ویتامین B12 چیست و چرا بدن به آن نیاز دارد؟

ویتامین B12 یا کوبالامین یک ویتامین محلول در آب است که بدن برای چند فرایند حیاتی به آن نیاز دارد. این ویتامین در ساخت DNA، تشکیل گلبول های قرمز و رشد و عملکرد طبیعی سلول های عصبی نقش دارد.

B12 همچنین در عملکرد برخی آنزیم های مهم و فرایندهای متابولیکی بدن مشارکت می کند. به همین دلیل، کمبود آن می تواند پیامدهای جدی داشته باشد و نباید صرفا به دلیل نگرانی درباره سرطان، مصرف آن بدون دلیل پزشکی متوقف شود.

منابع اصلی ویتامین B12

ویتامین B12 به صورت طبیعی عمدتا در مواد غذایی با منشا حیوانی وجود دارد و برخی مواد غذایی گیاهی نیز به صورت مصنوعی با این ویتامین غنی می شوند.

• گوشت و مرغ
• ماهی و غذاهای دریایی
• تخم مرغ
  شیر و لبنیات
  برخی غلات و محصولات غذایی غنی شده
  مکمل های حاوی ویتامین B12

افرادی که رژیم غذایی کاملا گیاهی دارند، در صورت استفاده نکردن از مواد غذایی غنی شده یا مکمل مناسب، بیشتر در معرض کمبود B12 قرار دارند. اختلالات گوارشی، برخی جراحی های دستگاه گوارش و مصرف طولانی مدت بعضی داروها نیز می توانند جذب B12 را کاهش دهند.

ارتباط ویتامین B12 با سرطان از کجا مطرح شد؟

دلیل اصلی توجه پژوهشگران به B12، نقش این ویتامین در ساخت و عملکرد DNA است. از آنجا که سلول های سرطانی به صورت غیرطبیعی تکثیر می شوند و تغییرات ژنتیکی در شکل گیری سرطان اهمیت دارند، پژوهشگران سال هاست بررسی می کنند که آیا وضعیت B12 می تواند بر خطر سرطان تاثیر بگذارد یا خیر.

در برخی مطالعات مشاهده شده است که افراد دارای سطح بالاتر B12 در خون، در سال های بعد بیشتر با تشخیص بعضی سرطان ها مواجه شده اند. اما مطالعات مختلف نتایج یکسانی نداشته اند و برای برخی سرطان ها هیچ ارتباط مشخصی پیدا نشده است.

به همین دلیل، در حال حاضر نمی توان گفت B12 یک ماده سرطان زا است یا مصرف مکمل آن مستقیما باعث سرطان می شود.

آیا بالا بودن B12 در آزمایش خون نشانه سرطان است؟

بالا بودن B12 در آزمایش خون به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست. سطح B12 خون فقط میزان دریافت این ویتامین از غذا را نشان نمی دهد و تحت تاثیر جذب، ذخیره، انتقال و نحوه استفاده بدن از آن نیز قرار دارد.

برخی بیماری های کبدی، اختلالات خونی و شرایط دیگر می توانند باعث افزایش B12 خون شوند. همچنین در برخی بیماران مبتلا به سرطان، تغییر در پروتئین های انتقال دهنده B12 یا عملکرد کبد می تواند باعث افزایش سطح این ویتامین شود.

بنابراین، اگر B12 فردی بدون دلیل مشخص بالا باشد، نتیجه آزمایش باید در کنار سایر علائم، داروها، بیماری های زمینه ای و آزمایش های پزشکی بررسی شود، نه اینکه به تنهایی به عنوان نشانه سرطان تفسیر شود.

پژوهش های جدید درباره B12 و سرطان چه می گویند؟

مطالعات جدید تصویر پیچیده ای از این ارتباط ارائه کرده اند. بعضی تحقیقات ارتباط میان B12 بالا و سرطان را نشان داده اند، اما هنوز مشخص نیست که این افزایش، عامل بیماری است یا پیامد آن.

یک مرور علمی در سال 2024 که مطالعات مربوط به B12 بالا، سرطان و مرگ و میر را بررسی کرد، نشان داد سطح بالای B12 با افزایش خطر برخی سرطان ها ارتباط دارد. با این حال، نویسندگان تاکید کردند که بیشتر شواهد موجود از مطالعات مشاهده ای به دست آمده اند و احتمال علیت معکوس همچنان مطرح است.

مطالعه بزرگ سال 2026 درباره سرطان روده بزرگ

در سال 2026 پژوهشی با استفاده از داده های یک شبکه جهانی پزشکی، اطلاعات 37106 بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ را بررسی کرد. بیماران بر اساس سطح B12 به سه گروه تقسیم شدند: کمتر از 300، بین 300 تا 1000 و بیشتر از 1000 پیکوگرم در میلی لیتر.

در این مطالعه، سطح بالاتر B12 با پیامدهای نامطلوب تر مانند بقای کوتاه تر و شیوع بیشتر متاستاز ارتباط داشت. با این حال، چنین یافته ای به هیچ وجه ثابت نمی کند که B12 باعث پیشرفت سرطان شده است. پژوهشگران نیز این احتمال را مطرح کرده اند که افزایش B12 بتواند بازتابی از شدت بیماری یا تغییرات متابولیکی بدن در جریان سرطان باشد.

آیا مصرف مکمل B12 خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهد؟

در حال حاضر شواهد کافی برای این ادعا وجود ندارد که مصرف معمول مکمل B12 باعث سرطان می شود. یک مرور گسترده از مطالعات انسانی نیز نتیجه گرفت که شواهد موجود برای اثبات رابطه علت و معلولی میان B12 بالا، دریافت زیاد B12 یا مصرف دوزهای دارویی آن و سرطان کافی نیست.

از طرف دیگر، برخی مطالعات مشاهده ای ارتباط هایی میان مصرف مکمل B12 با بعضی سرطان ها پیدا کرده اند. مشکل این است که عوامل دیگری مانند وضعیت سلامت فرد، رژیم غذایی، سیگار کشیدن، بیماری های زمینه ای و حتی خود سرطان می توانند بر نتایج تاثیر بگذارند.

آیا کمبود B12 هم می تواند با سرطان ارتباط داشته باشد؟

نکته جالب این است که پژوهش ها فقط درباره B12 بالا هشدار نداده اند. برخی مطالعات نیز میان سطح پایین B12 و افزایش خطر بعضی سرطان ها ارتباط هایی پیدا کرده اند.

این موضوع نشان می دهد که رابطه B12 و سرطان احتمالا به سادگی «هرچه B12 بیشتر باشد، سرطان بیشتر می شود» نیست. حتی شواهد درباره انواع مختلف سرطان متفاوت است و برای برخی سرطان ها ارتباطی پیدا نشده است. بنابراین، نه کمبود B12 را می توان به عنوان علت قطعی سرطان معرفی کرد و نه افزایش آن را.

مقدار مناسب مصرف ویتامین B12 چقدر است؟

نیاز روزانه بدن به B12 نسبتا کم است، اما دریافت کافی آن برای سلامت خون و سیستم عصبی ضروری است. بر اساس اطلاعات موسسه ملی سلامت آمریکا، نیاز روزانه توصیه شده برای بیشتر بزرگسالان حدود 2.4 میکروگرم است.

نکته مهم این است که مقدار B12 موجود در بسیاری از مکمل ها بسیار بیشتر از نیاز روزانه است. با این حال، B12 به طور کلی سمیت پایینی دارد و برای آن حد بالای قابل تحمل روزانه تعیین نشده است. بنابراین، بالا بودن مقدار درج شده روی مکمل لزوما به معنای جذب همان مقدار توسط بدن نیست.

اگر B12 خون بالا باشد، چه کار باید کرد؟

بالا بودن B12 بدون مصرف مکمل یا دریافت دوزهای بالای این ویتامین موضوعی است که بهتر است نادیده گرفته نشود. با این حال، این نتیجه آزمایش نباید باعث ترس از سرطان یا خوددرمانی شود.

پزشک ممکن است ابتدا مصرف مکمل ها و داروها را بررسی کند و سپس با توجه به شرایط فرد، عملکرد کبد، وضعیت خون و سایر عوامل، علت افزایش B12 را بررسی کند. در برخی پژوهش ها، افزایش پایدار و بدون توضیح B12 با احتمال بیشتر برخی بیماری ها از جمله بیماری های کبدی و بدخیمی ها همراه بوده است، اما این موضوع به معنای تشخیص سرطان نیست.

جمع بندی

بر اساس شواهد فعلی، نمی توان گفت ویتامین B12 باعث سرطان می شود. بعضی مطالعات میان سطح بالای B12 خون و افزایش خطر یا شدت برخی سرطان ها ارتباط پیدا کرده اند، اما ارتباط آماری با رابطه علت و معلولی یکسان نیست.

در بسیاری از موارد ممکن است سرطان یا بیماری های همراه آن باعث تغییر متابولیسم، ذخیره یا انتقال B12 و در نتیجه افزایش سطح خونی آن شوند. از سوی دیگر، کمبود B12 نیز می تواند مشکلات جدی عصبی و خونی ایجاد کند و نباید بدون دلیل پزشکی از درمان آن اجتناب کرد.