گاهی یک نشانه ساده در دهان می تواند توجه ما را به موضوعی فراتر از سلامت دندان ها جلب کند. پژوهش های جدید نشان می دهند که وضعیت لثه و بافت های اطراف دندان ممکن است با سلامت مغز و خطر ابتلا به زوال عقل ارتباط داشته باشد. البته این یافته به معنی آن نیست که خونریزی لثه باعث آلزایمر می شود، بلکه از وجود یک ارتباط آماری میان سلامت نامناسب لثه و افزایش خطر زوال عقل خبر می دهد.
در یک مطالعه 10 ساله در ژاپن، پژوهشگران وضعیت سلامت لثه و دندان 1396 فرد 60 ساله و بالاتر را که در شروع مطالعه به زوال عقل مبتلا نبودند، بررسی کردند. در طول دوره پیگیری، 267 نفر به یکی از انواع زوال عقل مبتلا شدند که 194 مورد مربوط به بیماری آلزایمر و 51 مورد مربوط به زوال عقل عروقی بود.
مطالعه جدید درباره لثه و آلزایمر چه می گوید؟
این پژوهش که در Journal of Clinical Periodontology منتشر شده، بخشی از مطالعه جمعیتی Hisayama در ژاپن است. محققان برای ارزیابی وضعیت سلامت لثه از چند شاخص تخصصی استفاده کردند و سپس ارتباط این شاخص ها را با موارد جدید زوال عقل در طول 10 سال بررسی کردند.
سه شاخص اصلی شامل عمق پاکت پریودنتال، میزان از دست رفتن اتصال بافت لثه و دندان و درصد محل هایی بود که هنگام بررسی با پروب دچار خونریزی می شدند. بنابراین، منظور از «خونریزی لثه» در این پژوهش، یک اندازه گیری بالینی است و نباید آن را دقیقا معادل خونریزی قابل مشاهده هنگام مسواک زدن دانست.
مهم ترین نتایج مطالعه عبارت بودند از:
- افرادی که بیشترین میزان خونریزی هنگام بررسی لثه را داشتند، در مقایسه با گروه دارای کمترین میزان خونریزی، 56 درصد خطر بیشتری برای ابتلا به زوال عقل از هر نوع داشتند.
- در همین گروه، خطر ابتلا به بیماری آلزایمر 61 درصد بیشتر بود.
- افرادی که عمیق ترین پاکت های پریودنتال را داشتند، 72 درصد خطر بیشتری برای ابتلا به زوال عقل داشتند.
- افرادی که بیشترین میزان از دست رفتن اتصال بافت های نگهدارنده دندان را داشتند، با 59 درصد خطر بیشتر زوال عقل روبرو بودند.
این اعداد به معنای آن نیستند که مثلا از هر 100 فرد دارای خونریزی لثه، 61 نفر به آلزایمر مبتلا می شوند. این درصدها نشان دهنده افزایش خطر نسبی در مقایسه دو گروه در این مطالعه هستند.
چرا سلامت لثه ممکن است با سلامت مغز ارتباط داشته باشد؟
یکی از فرضیه های اصلی، نقش التهاب مزمن است. بیماری های پریودنتال می توانند با التهاب طولانی مدت در بافت های اطراف دندان همراه باشند و التهاب مزمن نیز یکی از عواملی است که در پژوهش های مربوط به بیماری های مزمن و سلامت مغز مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، مسیر دقیق ارتباط میان التهاب دهان و تغییرات مغزی هنوز مشخص نیست. پژوهشگران احتمال می دهند که التهاب سیستمیک، تغییرات عروقی یا ورود برخی عوامل میکروبی و مولکول های التهابی به گردش خون، از مسیرهای احتمالی این ارتباط باشند. اما این موارد هنوز به عنوان توضیح قطعی برای یافته های مطالعه حاضر اثبات نشده اند.
برخی تحقیقات آزمایشگاهی نیز مسیرهای احتمالی دیگری را بررسی کرده اند. برای نمونه، در مطالعات حیوانی، عفونت های باکتریایی دهان با تغییراتی در مغز و افزایش برخی پروتئین های مرتبط با بیماری آلزایمر همراه بوده اند. با این حال، نتایج مطالعات حیوانی را نمی توان مستقیما به انسان تعمیم داد و برای اثبات چنین مکانیسمی در انسان به شواهد بیشتری نیاز است.
آیا خونریزی لثه یعنی خطر ابتلا به آلزایمر بیشتر شده است؟
خونریزی لثه به تنهایی نمی تواند خطر ابتلا به آلزایمر را برای یک فرد مشخص پیش بینی کند. خونریزی می تواند یکی از نشانه های التهاب لثه یا بیماری پریودنتال باشد، اما عوامل مختلف دیگری نیز بر سلامت لثه و خطر زوال عقل تاثیر می گذارند.
برای مثال، افزایش سن، دیابت، فشار خون بالا، سیگار کشیدن، وضعیت بهداشت دهان، تعداد دندان های باقی مانده و سایر عوامل سلامت می توانند با سلامت پریودنتال و سلامت عمومی ارتباط داشته باشند. به همین دلیل، پژوهشگران در تحلیل های آماری خود تلاش کردند برخی عوامل مهم را در نظر بگیرند، اما حتی پس از تعدیل آماری نیز ارتباط میان وضعیت نامناسب پریودنتال و زوال عقل مشاهده شد.
بنابراین، برداشت درست از این مطالعه این است که سلامت نامناسب لثه ممکن است یکی از عوامل مرتبط با خطر زوال عقل باشد، نه اینکه خونریزی لثه علت مستقیم آلزایمر باشد.
تفاوت بیماری لثه، التهاب لثه و پریودنتیت چیست؟
برای درک بهتر نتایج این تحقیق، باید میان مشکلات مختلف لثه تفاوت قائل شویم. التهاب لثه معمولا با قرمزی، تورم و خونریزی همراه است و در مراحل اولیه می تواند با مراقبت مناسب و درمان حرفه ای کنترل شود.
پریودنتیت شکل پیشرفته تر بیماری پریودنتال است که علاوه بر لثه، بافت ها و ساختارهای نگهدارنده دندان را نیز درگیر می کند. در این وضعیت ممکن است پاکت های عمیق تری اطراف دندان شکل بگیرد و با گذشت زمان، اتصال دندان به بافت های اطراف کاهش پیدا کند.
برخی نشانه هایی که باید جدی گرفته شوند عبارتند از:
- خونریزی مکرر لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن
- قرمزی یا تورم مداوم لثه
- عقب رفتن لثه
- بوی بد مداوم دهان
- حساسیت یا درد لثه
- لق شدن دندان ها
- عمیق شدن فاصله میان لثه و دندان
وجود این علائم به معنی ابتلا به پریودنتیت یا افزایش قطعی خطر آلزایمر نیست، اما می تواند نشانه ای برای مراجعه به دندانپزشک و بررسی وضعیت لثه باشد.
نتیجه گیری
مطالعه جدید ژاپنی یک ارتباط قابل توجه میان وضعیت نامناسب لثه و افزایش خطر زوال عقل نشان داده است. در این پژوهش، افراد دارای بیشترین میزان خونریزی هنگام بررسی لثه، 56 درصد خطر بیشتری برای زوال عقل و 61 درصد خطر بیشتری برای آلزایمر داشتند. همچنین عمق بیشتر پاکت های پریودنتال و از دست رفتن بیشتر اتصال بافت های نگهدارنده دندان نیز با افزایش خطر زوال عقل همراه بودند.
با وجود این، نباید این یافته ها را به معنای اثبات رابطه علت و معلولی میان بیماری لثه و آلزایمر دانست. هنوز مشخص نیست که بیماری پریودنتال مستقیما در ایجاد زوال عقل نقش دارد یا اینکه برخی عوامل مشترک، بخشی از این ارتباط را توضیح می دهند.
آنچه در حال حاضر می توان با اطمینان بیشتری گفت این است که سلامت دهان فقط به دندان ها محدود نمی شود و وضعیت لثه نیز بخشی از سلامت عمومی بدن است. به همین دلیل، خونریزی مکرر، تورم، تحلیل لثه یا لق شدن دندان ها بهتر است نادیده گرفته نشوند و برای بررسی علت آنها به دندانپزشک مراجعه شود.
