آیا تنفس عمیق باعث تصمیم های پرخطر می شود؟ یافته جدید دانشمندان

سال ها است که متخصصان روانشناسی و مدیریت استرس توصیه می کنند پیش از گرفتن تصمیم های مهم، چند نفس عمیق بکشیم تا ذهن آرام تر و تمرکز بیشتری داشته باشیم. تمرین های تنفسی به دلیل تاثیر مثبت بر کاهش اضطراب، کاهش ضربان قلب و کنترل استرس، یکی از رایج ترین روش های آرام سازی به شمار می روند.

اما یک پژوهش جدید نشان می دهد که همه چیز به این سادگی نیست. محققان دریافته اند یکی از رایج ترین الگوهای تنفس آرام بخش، ممکن است در بعضی شرایط باعث شود افراد بیشتر به پاداش های احتمالی فکر کنند و تمایل بیشتری به پذیرش ریسک داشته باشند. البته این موضوع به معنای مضر بودن تنفس عمیق نیست، بلکه نشان می دهد تاثیر آن بر مغز بسیار پیچیده تر از چیزی است که تصور می شد.

پژوهش جدید درباره تاثیر تنفس بر تصمیم گیری

رابطه میان تنفس و عملکرد مغز سال ها است که مورد توجه عصب شناسان قرار دارد. تغییر سرعت و الگوی تنفس می تواند فعالیت سیستم عصبی خودکار، ضربان قلب و حتی نحوه پردازش اطلاعات در مغز را تغییر دهد. پژوهش جدید نیز با هدف بررسی همین ارتباط انجام شده است.

این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه پزشکی شاریتی برلین انجام شد و نتایج آن در مجله معتبر Neuron منتشر شده است. در این پژوهش، ۴۱ فرد سالم در آزمایشی شرکت کردند که طی آن هنگام انجام تصمیم های مالی، فعالیت مغزشان با دستگاه تصویربرداری ام آر آی بررسی شد.

شرکت کنندگان دو بار آزمایش را انجام دادند:

• یک بار با تنفس طبیعی
• یک بار با الگوی دو ثانیه دم و هشت ثانیه بازدم

هدف پژوهش این بود که مشخص شود آیا تغییر الگوی تنفس می تواند نحوه تصمیم گیری انسان را تغییر دهد یا خیر.

تنفس آرام چگونه بر مغز اثر می گذارد؟

وقتی بازدم طولانی تر از دم باشد، سیستم عصبی پاراسمپاتیک فعال تر می شود. این بخش از سیستم عصبی مسئول ایجاد آرامش، کاهش استرس و بازگرداندن بدن به حالت استراحت است.

در این مطالعه نیز همان طور که انتظار می رفت، تنفس آهسته باعث شد:

• ضربان قلب کاهش پیدا کند.
• سرعت تنفس کمتر شود.
• فعالیت سیستم عصبی پاراسمپاتیک افزایش یابد.
• بدن وارد وضعیت آرامش بیشتری شود.

اما نتیجه جالب این بود که این آرامش لزوما به تصمیم گیری محتاطانه تر منجر نشد.

چرا تنفس عمیق افراد را به سمت ریسک بیشتر سوق داد؟

یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش این بود که تنفس آهسته باعث افزایش حساسیت افراد نسبت به پاداش های احتمالی شد، اما حساسیت آن ها نسبت به زیان احتمالی تغییری نکرد.

به بیان ساده، شرکت کنندگان هنگام بازدم طولانی بیشتر به سود احتمالی توجه می کردند تا خطرات احتمالی. آن ها نسبت به ضرر بی تفاوت نشده بودند، بلکه ارزش ذهنی پاداش برایشان بیشتر شده بود.

این موضوع می تواند توضیح دهد که چرا بعضی افراد در شرایط آرام، گاهی انتخاب های جسورانه تری انجام می دهند. آرامش همیشه به معنای افزایش احتیاط نیست و در برخی موقعیت ها ممکن است انگیزه برای دستیابی به پاداش را تقویت کند.

مغز هنگام تنفس آرام چه تغییری می کند؟

تصویربرداری مغزی نشان داد افرادی که بیشترین تغییرات فیزیولوژیک را تجربه کردند، فعالیت بیشتری در دو ناحیه مهم مغز داشتند.

این نواحی عبارت بودند از:

• قشر پیش پیشانی شکمی میانی که در ارزش گذاری گزینه ها و تصمیم گیری نقش دارد.
• ناحیه پرکونئوس که با خودآگاهی، پردازش اطلاعات بدنی و ادغام احساسات در تصمیم گیری ارتباط دارد.

پژوهشگران معتقدند این یافته ها نشان می دهد که وضعیت بدن تنها نتیجه احساسات نیست، بلکه خود می تواند بر نحوه قضاوت و انتخاب انسان تاثیر مستقیم بگذارد.

مسیر عصبی احشایی چیست؟

یکی از مفاهیم مهم مطرح شده در این پژوهش، مسیر عصبی احشایی است. این اصطلاح به شبکه ارتباطی میان مغز، قلب و اندام های داخلی بدن اشاره دارد.

وقتی انسان به صورت ارادی الگوی تنفس خود را تغییر می دهد، پیام هایی میان ریه ها، قلب و مغز رد و بدل می شود. این پیام ها می توانند نحوه پردازش اطلاعات، ارزیابی خطر و حتی انتخاب های روزمره را تحت تاثیر قرار دهند.

به همین دلیل، احساسات و تصمیم های ما فقط محصول تفکر منطقی نیستند و وضعیت فیزیولوژیک بدن نیز در شکل گیری آن ها نقش مهمی دارد.

آیا این یافته برای درمان افسردگی و اضطراب مفید است؟

اگرچه این پژوهش بیشتر روی تصمیم گیری تمرکز داشت، اما نتایج آن می تواند کاربردهای درمانی مهمی نیز داشته باشد.

در بعضی اختلالات روانی مانند افسردگی، سیستم پاداش مغز عملکرد طبیعی خود را از دست می دهد و فرد انگیزه یا لذت کافی از فعالیت های روزمره دریافت نمی کند. پژوهشگران معتقدند شاید بتوان در آینده از تکنیک های تنفسی برای تعدیل این سیستم استفاده کرد.

البته این موضوع هنوز در مرحله تحقیق قرار دارد و نمی توان بر اساس این مطالعه نتیجه گرفت که تنفس درمان قطعی افسردگی یا اضطراب است. برای تایید این فرضیه، به مطالعات بالینی گسترده تری نیاز خواهد بود.

آیا باید پیش از تصمیم های مهم از تنفس عمیق خودداری کنیم؟

یکی از برداشت های اشتباه از این پژوهش می تواند این باشد که تنفس عمیق همیشه باعث تصمیم های اشتباه می شود. اما واقعیت چنین نیست.

پژوهشگران تاکید می کنند که این مطالعه محدودیت های مهمی دارد:

• تنها ۴۱ نفر در مطالعه حضور داشتند.
• همه شرکت کنندگان جوان و سالم بودند.
• میانگین سنی آن ها حدود ۲۵ سال بود.
• تصمیم های بررسی شده، فقط تصمیم های مالی در محیط آزمایشگاهی بودند.
• شرایط واقعی زندگی می تواند نتایج متفاوتی ایجاد کند.

به همین دلیل، هنوز نمی توان این نتایج را به تمام افراد یا تمام موقعیت های زندگی تعمیم داد.

تنفس عمیق همچنان فواید زیادی دارد

با وجود نتایج این پژوهش، شواهد علمی گسترده همچنان نشان می دهند که تمرین های تنفسی فواید فراوانی برای سلامت جسم و روان دارند.

تنفس آهسته و کنترل شده می تواند:

• اضطراب را کاهش دهد.
• فشار خون را پایین بیاورد.
• کیفیت خواب را بهتر کند.
• تمرکز را افزایش دهد.
• علائم استرس را کاهش دهد.
• عملکرد سیستم عصبی خودکار را متعادل کند.

بنابراین، این مطالعه ارزش تمرین های تنفسی را زیر سوال نمی برد، بلکه نشان می دهد اثر آن ها بر تصمیم گیری ممکن است بسته به شرایط، نوع تصمیم و وضعیت مغز متفاوت باشد.

جمع بندی

پژوهش جدید دانشگاه پزشکی شاریتی برلین نشان می دهد که تنفس آهسته با بازدم طولانی، علاوه بر ایجاد آرامش، ممکن است حساسیت مغز نسبت به پاداش های احتمالی را افزایش دهد و در بعضی شرایط افراد را به پذیرش ریسک بیشتر سوق دهد. با این حال، این نتیجه بر پایه مطالعه ای کوچک و در شرایط آزمایشگاهی به دست آمده و هنوز برای نتیجه گیری قطعی زود است.

آنچه این پژوهش بیش از هر چیز نشان می دهد، ارتباط عمیق و پیچیده میان بدن و مغز است. نحوه نفس کشیدن تنها بر ریه ها و قلب اثر نمی گذارد، بلکه می تواند بر شیوه پردازش اطلاعات، احساسات و حتی تصمیم گیری انسان نیز تاثیر بگذارد. در نتیجه، بهترین رویکرد این است که از تمرین های تنفسی برای کاهش استرس استفاده کنیم، اما هنگام تصمیم های مهم، آرامش را در کنار تحلیل منطقی، بررسی شواهد و ارزیابی دقیق پیامدهای هر انتخاب قرار دهیم.