اختلالات روانی شدید فقط بر خلق، افکار و رفتار فرد تاثیر نمی گذارند و ممکن است با سلامت جسمی او نیز ارتباط گسترده ای داشته باشند. یک مطالعه بزرگ در استرالیا نشان داده است افرادی که با اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی زندگی می کنند، در مقایسه با سایر افراد ممکن است در سنین پایین تری با چند بیماری جسمی مزمن به طور همزمان مواجه شوند.
این یافته از آن جهت اهمیت دارد که تصور رایج، کاهش امید به زندگی در این گروه را بیشتر به خودکشی مرتبط می داند. پژوهشگران دانشگاه کوئینزلند می گویند بیماری های جسمی قابل پیشگیری یا قابل درمان نیز سهم مهمی در این شکاف دارند و مراقبت از سلامت روان بدون توجه به سلامت جسمی کافی نیست.
بررسی اطلاعات نزدیک به ۱۸۰ هزار بیمار در استرالیا
پژوهش جدید توسط شان هالستد و همکارانش در دانشگاه کوئینزلند انجام شده و نتایج آن در مجله The Lancet Psychiatry منتشر شده است. محققان برای بررسی ارتباط میان بیماری روانی شدید و ابتلا به چند بیماری جسمی، اطلاعات بیمارستانی ایالت کوئینزلند را در یک دوره ۲۴ ساله تحلیل کردند.
مجموع داده های بررسی شده مربوط به نزدیک به ۱۸۰ هزار بیمار بود که حدود ۳۰ هزار نفر از آنها به اختلالات طیف اسکیزوفرنی یا طیف اختلال دوقطبی مبتلا بودند. پژوهشگران سپس زمان بروز بیماری های جسمی مختلف را میان افراد دارای بیماری روانی شدید و گروه های مقایسه بررسی کردند.
نتایج نشان داد افراد دارای بیماری روانی شدید نه تنها با میزان بیشتری از مشکلات جسمی روبرو بودند، بلکه در بسیاری از موارد این بیماری ها زودتر در طول زندگی آنها ظاهر می شدند. تعدادی از بیماران نیز همزمان به چند بیماری مزمن در دستگاه های مختلف بدن مبتلا بودند.
کاهش امید به زندگی فقط به دلیل خودکشی نیست
خودکشی یکی از خطرات مهم در برخی بیماری های روانی است، اما پژوهش جدید تاکید می کند که نمی توان تمام شکاف امید به زندگی را با این عامل توضیح داد. بخش قابل توجهی از مرگ و میر زودرس با بیماری های جسمی ارتباط دارد که بعضی از آنها با تشخیص، پیشگیری و درمان مناسب قابل کنترل هستند.
سازمان جهانی بهداشت نیز گزارش می کند که افراد دارای مشکلات شدید سلامت روان به طور کلی ۱۰ تا ۲۰ سال زودتر از جمعیت عمومی جان خود را از دست می دهند. البته این عدد یک میانگین یا دامنه جمعیتی است و وضعیت هر فرد به تشخیص، درمان، سبک زندگی، بیماری های همراه و عوامل متعدد دیگر وابسته است.
برای نمونه، WHO در اطلاعات به روز خود متوسط کاهش طول عمر را برای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی حدود ۹ سال و برای اختلال دوقطبی حدود ۱۳ سال اعلام کرده است. بیماری های قلبی، متابولیک، تنفسی و عفونی از جمله مشکلات جسمی مرتبط با مرگ زودرس در این جمعیت هستند.
کدام بیماری های جسمی بیشتر دیده شدند؟
محققان تنها روی یک بیماری خاص تمرکز نکردند و ۱۱ گروه اصلی از مشکلات جسمی را مورد بررسی قرار دادند. هدف این بود که مشخص شود آیا ابتلا به بیماری روانی شدید با افزایش احتمال درگیر شدن همزمان چند دستگاه بدن ارتباط دارد یا خیر.
بررسی ها گروه های مختلفی از بیماری ها را شامل می شد، از جمله:
- بیماری های قلبی و عروقی
- مشکلات تنفسی
- بیماری های متابولیک
- اختلالات عصبی
- بیماری های عفونی
- مشکلات اسکلتی و عضلانی
در گروه افراد دارای اسکیزوفرنی یا اختلال دوقطبی، بیماری های جسمی با فراوانی بیشتری مشاهده شدند و تعداد قابل توجهی از افراد به چند مشکل مزمن همزمان مبتلا بودند. این وضعیت در پزشکی با عنوان «چند بیماری جسمی همزمان» یا Physical Multimorbidity شناخته می شود.
جوانان و به ویژه زنان زیر ۲۵ سال در معرض شکاف بیشتری بودند
یکی از یافته های قابل توجه مطالعه این بود که تفاوت سلامت جسمی فقط در سنین بالا دیده نمی شد. تاثیر نسبی بیماری روانی شدید بر ابتلا به چند بیماری جسمی در بزرگسالان جوان پررنگ تر بود و زنان زیر ۲۵ سال در این مطالعه پیامدهای جسمی نامطلوب تری را به صورت نامتناسب تجربه کردند.
این یافته به این معنی نیست که هر زن جوان مبتلا به اختلال دوقطبی یا اسکیزوفرنی الزاما دچار بیماری جسمی خواهد شد. مطالعه در سطح جمعیت انجام شده و ارتباط آماری میان این عوامل را بررسی کرده است. بنابراین نمی توان از نتایج آن برای پیش بینی قطعی وضعیت یک فرد استفاده کرد.
با این حال، پژوهشگران معتقدند توجه به سلامت جسمی باید از همان مراحل اولیه تشخیص بیماری روانی آغاز شود و نباید تا زمان بروز چند بیماری مزمن به تعویق بیفتد.
چرا بیماری های روانی شدید با مشکلات جسمی مرتبط هستند؟
هیچ عامل واحدی نمی تواند این ارتباط را توضیح دهد. پژوهشگران تاکید کرده اند که رابطه میان بیماری روانی شدید و سلامت جسمی پیچیده است و هنوز در حال مطالعه است. مجموعه ای از عوامل زیستی، رفتاری، درمانی و اجتماعی می توانند در کنار یکدیگر بر وضعیت سلامت تاثیر بگذارند.
از عوامل احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- زمینه های ژنتیکی و زیستی مشترک
- بعضی عوارض متابولیک داروهای روانپزشکی
- میزان بالاتر مصرف دخانیات یا الکل در برخی گروه ها
- فعالیت بدنی کمتر یا مشکلات مرتبط با تغذیه
- دشواری دسترسی به خدمات پزشکی مناسب
- نادیده گرفته شدن یا دیر تشخیص داده شدن علائم جسمی
- تاثیر شرایط اجتماعی و اقتصادی بر مراقبت از سلامت
برای مثال، برخی داروهای ضد روان پریشی یا تثبیت کننده خلق می توانند در بعضی افراد با افزایش وزن یا تغییرات متابولیک همراه باشند. این عوارض به معنی کنار گذاشتن خودسرانه دارو نیستند، بلکه اهمیت پایش وزن، فشار خون، قند خون و سایر عوامل خطر را در کنار درمان روانپزشکی نشان می دهند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر پایش و مدیریت عوارض جسمی درمان تاکید دارد.
مراقبت از سلامت جسمی باید بخشی از درمان سلامت روان باشد
نتیجه اصلی مطالعه این نیست که ابتلا به یک بیماری روانی شدید ناگزیر به بیماری جسمی یا مرگ زودرس منجر می شود. برعکس، پژوهشگران بر وجود فرصت برای پیشگیری تاکید دارند. تشخیص زودهنگام مشکلات جسمی، درمان مناسب و پیگیری منظم می تواند از انباشته شدن عوامل خطر در طول سال ها جلوگیری کند.
سلامت جسمی افراد مبتلا به اختلالات روانی شدید می تواند با توجه منظم به عواملی مانند موارد زیر بهتر پایش شود:
- وزن و تغییرات آن
- فشار خون
- قند خون و خطر دیابت
- چربی خون
- مصرف سیگار و الکل
- میزان فعالیت بدنی
- بیماری های قلبی و تنفسی
- عوارض جسمی احتمالی داروها
نوع و فاصله این بررسی ها باید بر اساس سن، شرایط جسمی، داروهای مصرفی و نظر پزشک تعیین شود و یک برنامه ثابت برای همه افراد مناسب نیست.
نتیجه گیری
مطالعه دانشگاه کوئینزلند بار دیگر نشان می دهد که اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی را نباید صرفا بیماری هایی محدود به مغز یا وضعیت روانی در نظر گرفت. در گروه مورد مطالعه، افراد دارای این اختلالات زودتر و با فراوانی بیشتری دچار بیماری های جسمی متعدد شدند و این تفاوت به ویژه در سنین پایین قابل توجه بود.
کاهش امید به زندگی در افراد دارای بیماری روانی شدید حاصل یک علت واحد نیست. خودکشی، بیماری های جسمی، عوامل اجتماعی، سبک زندگی، دسترسی به خدمات درمانی و عوارض بعضی درمان ها می توانند در این شکاف نقش داشته باشند. بسیاری از این عوامل نیز قابل بررسی و در مواردی قابل اصلاح هستند.
پیام کاربردی پژوهش ساده است: درمان مناسب بیماری روانی باید همراه با مراقبت مستمر از سلامت جسم باشد. هر چه بررسی عوامل خطر و مشکلات جسمی زودتر آغاز شود، فرصت بیشتری برای پیشگیری از عوارض طولانی مدت و بهبود کیفیت و طول زندگی وجود خواهد داشت.
